Thứ hai, 24/09/2018 11:07 PM

Các Vị Vua Triều Nguyễn Ăn Uống Như Thế Nào?

Thứ bảy, 16/06/2018 7:46 AM

Thường nghe nói các vị đế vương ăn uống rất xa xỉ, mỗi bữa ăn đều có tay Gấu, Bào Ngư... nhưng xem ra đó chỉ là truyền thuyết mà thôi. Bài viết Các Vị Vua Triều Nguyễn Ăn Uống Như Thế Nào? sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về điều này.

Ông cố và ông nội tôi (cụ Nguyễn Đắc Tiêu) suốt đời ở trong ban Nhạc chánh của Nam triều nhà Nguyễn. Đời bác tôi (ông Ngũ Vọng), lại làm Thị vệ cho vua Khải Định và ông vua cuối cùng Bảo Đại. Lúc nhỏ tôi được gần ông nội tôi và bác tôi. Để giải buồn, ông tôi và bác tôi hay kể chuyện trong Nội cho tôi nghe. Những chuyện đó cứ được kể đi kể lại đã làm cho nhiều người khó chịu và chúng cũng đã hằn sâu trong tâm trí tôi.

Vua Khải Định chủ tọa buổi tiệc đãi các quan lớn tại điện Cần Chánh.

Không ngờ, những nếp hằn đó đã trở thành những cơ sở đầu tiên cho cuộc đời nghiên cứu Huế của tôi sau này. Tôi xin trình bày đôi nét về chuyện ăn uống của các vua Nguyễn.

Trong cung nhà Nguyễn có hai bộ phận lo chuyện bếp núc:

Bộ phận Lý Thiện: Người phục vụ trong bộ phận này phần lớn là dân làng Phước An (Thừa Thiên-Huế) phụ trách nấu nướng cỗ bàn cho những yến tiệc, kỵ giỗ của triều đình. Đầu đường Lê Huân phía cột cờ có một con đường nhỏ mang tên Lý Thiện. Đó là nơi ăn ở và làm việc của bộ phận Lý Thiện ngày xưa.

Bộ phận Thượng Thiện: Ở ngay trong Đại Nội (phía phải của Nhà hát cung đình Duyệt Thị Đường). Thượng Thiện hằng ngày đi chợ mua thực phẩm cho vua và gia đình nhà vua. Bộ phận này là bếp chính của vua.

Mẹ tôi đã từng được bác Ngũ Vọng đưa vào xem bếp Thượng Thiện và được nghe lính Thượng Thiện giải thích cặn kẽ chuyện bếp núc của nhà vua.

Bếp Thượng Thiện lo nấu nướng cho vua ăn có đến mấy chục người. Mỗi người phụ trách một việc như: vót đũa, vót tăm, quết thịt nạc, làm nem, làm chả, làm tré, người đi chợ, người nấu các món ăn (mỗi người chỉ nấu được một vài món trong 35 món).

Nấu cơm và thức ăn cho vua đều dùng nồi trách bằng đất nung sản xuất ở làng “Đột Đột” huyện Phong Điền. Đồ đất mới đưa vào Nội liền được thả vào một chảo nước chè xanh đậm đặc đang sôi sùng sục, ninh đến khi nào các đồ đất mới ấy được mạ một lớp men xanh mới vớt ra và cất vào kho để dùng dần. Mỗi bữa ăn dùng một cái om nấu cơm, vua ăn xong đập bể, bữa sau lại dùng cái khác.

Đũa vua dùng vót từ một loại tre già, vót sao cho chiếc đũa có một đầu to, một đầu nhỏ. Vót xong dùng dăm tre chuốt cho thật bóng láng và bỏ vào nồi hấp rồi phơi khô trước khi nhập kho. Tăm vua dùng gọi là “tăm bông” cũng vót từ một thứ tre già. Chiếc tăm dài bằng cây bút bi. Đầu nhỏ giống đầu tăm thường dùng xỉa răng. Đầu lớn bằng mút đũa được người vót dùng sống rựa đập nhè nhẹ cho tuơ ra, cái xơ tre thật mịn mới được dùng. Cái đầu xơ loe ra giống như một cái bông vạn thọ, nhà Nguyễn kiêng chữ “hoa” nên gọi là “tăm bông”. Các cụ nhuộm răng đen, sau khi ăn cơm xong, xỉa răng uống nước cho sạch miệng rồi dùng đầu tăm bông chà sạch răng. Cuối cùng chấm đầu bông ấy vào thuốc rỏi (đen như mực) để rỏi lại hàm răng, giữ cho hàm răng luôn luôn bóng đẹp, nhất là phái nữ.

Vua ăn cơm gọi là hoàng đế “ngự thiện” hoặc “Ngài ngự thiện”. Trừ vua Duy Tân và vua Bảo Đại “ngự thiện” với vợ con, các ông vua khác thường ngồi ăn cơm một mình. Khi cần có người nói chuyện cho vui trong khi ăn, vua cho hai trực thần (quan văn từ tứ phẩm, quan võ từ tam phẩm trở lên) vào ngồi gần hầu chuyện, gọi là “chầu thiện”. Vua “ngự thiện” trên bàn hoặc trên sập, hai quan “chầu thiện” ngồi chênh chếch đối diện với một khoảng cách có thể đối thoại với nhau bằng giọng bình thường. Nếu có những vị quan nào được vua quý trọng, vua sẽ “ban thiện” bằng cách sai thị vệ dọn thêm một mâm riêng và mâm cơm được đặt ở một khoảnh cách nhất định để vị quan đó vừa ăn cơm vừa hầu chuyện.

Trong lúc vua ăn, ban nhạc cung đình ngồi ở xa xa hòa nhạc giúp cho không khí bữa ăn bớt phần tẻ nhạt.

Mỗi bữa “ngự thiện” có 35 món. Các món chính đựng trong vịm bịt giấy và buộc lạt cẩn thận. Tên thức ăn được viết trên một cái nhãn dán bên ngoài vịm. Vua thích món ăn nào thì bảo thị vệ mở món đó. Trước khi ăn, nhà vua thường ban bớt thức ăn cho các bà phi được nhà vua sủng ái nhất.

Trong 35 món ngự thiện không phải món nào cũng thuộc loại cao lương mỹ vị mà thực ra có nhiều món rất bình dân như: dưa môn kho, ruốc sả, dưa cải, rau muống chấm nước tôm kho… Vua Duy Tân lúc nhỏ rất thích ăn cơm với cá bống kho khô, khi lên làm vua, bữa “ngự thiện” nào cũng có món ăn dân tộc ấy. Cơm “ngự thiện” đầy đủ như thế, nhưng nhiều khi nhà vua không thích ăn mà chỉ húp một chén cháo trắng rồi đứng dậy.

Vua ăn xong, thị vệ bèn bưng vào một khay thức ăn tráng miệng gồm có các loại chè, bánh, kẹo, mứt, trái cây. Những món này được những bàn tay “cực kỳ tinh tế” của các bà trong cung Nguyễn tự làm hay gửi mua. Bởi thế, dù không muốn ăn nhà vua cũng cố gắng nhón tay lấy một vài món bỏ vào miệng ăn để vừa lòng các bà. Các bà có món ăn được vua chọn lấy làm hãnh diện. Những món nhà vua không dùng hết, vua để riêng ban cho các quan. Vua cho ai món gì thì giao cho thị vệ sai lính thượng thiện bỏ vào quả sơn đỏ để vào siểng phủ khăn điều và che lọng xanh rước đến tận nhà người đó. Tại đây, chủ nhà phải có mặt để đón “ân vua, lộc nước”.

Việc nấu nướng ăn uống của vua lâu ngày ảnh hưởng đến các quan và dần dần ảnh hưởng đến dân gian. Đến nay, triều nhà Nguyễn đã chấm dứt gần nửa thế kỷ mà cái ảnh hưởng đó vẫn còn. Và nó đã được xem là di sản văn hóa vật chất của trung tâm văn hóa Huế.

► Xem thêm: Tại Sao Nhà Nguyễn Lại Đổi Tên Nước Việt Nam Thành Đại Nam?​

 

Nguồn tham khảo

Trithucvn

Quan tâm  
4

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Bài viết cùng chuyên mục

 
5 Nghệ Thuật Giao Tiếp Giúp Bạn Không Bao Giờ Bị Cô Lập Trước Đám Đông Người Xa Lạ
Khả năng giao tiếp của bạn thế nào? Nếu bạn không muốn bị cô lập trong đám đông thì hãy xem ngay 5 nghệ thuật giao tiếp dưới đây và vận dụng vào cuộc sống để ai cũng yêu thích và khen ngợi sự duyên dáng của...
Nỗi Lòng Bồ Đề Sư Tổ
Danh sư ắt xuất cao đồ. Thầy giỏi thì đồ đệ sẽ giỏi giang. Nhưng giỏi giang phải trong khuôn khổ, kỷ luật, để thầy còn ngẩng mặt tự hào khi chúng ta thành công và thành nhân. Chưa có ông thầy nào trên đời mong học trò mình thất...
Hãy Vẽ Người Thân Nhất Của Em
Tuyển tập 30+ hình ảnh ngộ nghĩnh về nhiều đề tài giúp bạn thư giãn sau những phút giây căng thẳng.
Một Lá Thư Từ Tiền Giang - Những Bạn Định Xin Thực Tập Và Việc Làm Nên Đọc
Anh ơi, cho em vào thực tập ở resort của anh với. Em thấy mô hình của anh quá hay. Em tốt nghiệp ĐH x hệ chính quy, đầu vào 25 điểm. Em quyết tâm cao độ để học hỏi, mission của em là du lịch. Nhất định em sẽ khởi nghiệp giống như...
12 Năm Đứng Top Đầu Trong Trường Cho Tới Khi Ra Đời Không Bằng Cậu Bạn Cá Biệt Học Cùng Lớp
Có rất nhiều con đường để đi đến thành công điều quan trọng là bạn định hướng thế nào và thực hiện ra sao? Bài viết này là một tâm sự của một bạn trẻ khi mà 12 năm học lúc nào cũng đứng trong top đầu,...
Lợn Đi Chợ: Than Thân Và Trách Phận Không Bao Giờ Thay Đổi Được Thời Cuộc
Khi tai hoạ tới, sợ hãi và than thân trách phận cũng không thể thay đổi được thực tế. Cách tốt nhất là cố gắng thay đổi vận mệnh của mình ngay từ đầu. Câu chuyện Lợn Đi Chợ hôm nay sẽ giúp bạn hiểu hơn về dụng ý này.
13 Danh Ngôn Cực Hay Đập Thẳng Vào Mặt Người Có Tính Cố Chấp Và Bảo Thủ
Bạn có phải là người mang tính cố chấp và bảo thủ? Nếu có hãy sửa ngay đi bạn nhé bởi vì một trí óc bảo thủ là một trí óc đang chết dần.Và cơ hội tốt không bao giờ đến với người bảo thủ đâu. Hãy nhớ...
Truyền Thuyết Về Miếu Bà Trên Côn Đảo
Có câu ca "Gió đưa cây Cải về trời, rau Răm ở lại chịu lời đắng cay". Vậy nguyên nhân ra đời của câu ca này như thế nào? Nó được cho là gắn với truyền thuyết về một ngôi miếu linh thiêng trên côn đảo: Miếu Bà hay còn gọi là...
Tích Xưa Chuyện Cũ: Chưa Đỗ Ông Nghè Đã Đe Hàng Tổng
Hẳn bạn đã nghe qua câu thành ngữ "chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng". Bạn hiểu rõ ý nghĩa của nó chứ? Tích xưa chuyện cũ về sự ra đời của câu thành ngữ này thế nào? Câu chuyện sau sẽ giúp bạn tỏ tường.
Trí và Dũng Của Các Bậc Thông Tuệ
Gặp biến không loạn, gặp nghịch cảnh không chút dao động, được lợi không quá vui, bị mất không quá buồn ấy là cái trí và dũng của những bậc thông tuệ, như 2 câu thơ của Tô Đông Pha "Mạc thính xuyên lâm đả diệp thanh, hà phướng...