Thứ hai, 21/01/2019 12:31 PM

Chỉ Với 2 Câu Thơ Tức Cảnh Trần Nhân Tông Đã Tỏ Rõ Được Tâm Thái Của Vị Phật Hoàng Được Muôn Đời Sau Tôn Kính

Thứ sáu, 04/05/2018 7:09 AM

Đại Việt ta đã trải qua rất nhiều cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại và một trong những giai đoạn hoành tráng nhất đó là vào thời Trần, nước ta đã 3 lần đánh tan tác đội quân hùng nhạnh nhất thế giới (thời bấy giờ), làm họ kính sợ và truyền cảm hứng cho nhiều nước lân bang. Khi đã dành thắng lợi, ta đã thực hiện một hành động cực kỳ khoan dung đó là tha chết cho hơn 10 vạn tàn binh của Nguyên Mông, đây là hành động nhân nghĩa, bao dung thấu tận trời xanh và nó được thể hiện ngắn gọn qua 2 câu thơ của vua Trần Nhân Tông.

Trần Nhân Tông là một trong những vị vua vĩ đại nhất của An Nam ta.

Khi nhà Trần mới thành lập cũng là lúc đế quốc Mông Cổ đang tung hoành đánh chiếm hầu hết châu Âu và châu Á, là nỗi kinh hoàng của các nước châu Âu. Từ nhóm các bộ lạc nhỏ trên thảo nguyên Trung Á, đế quốc Mông Cổ đã mở rộng bờ cõi trải dài từ Đông Âu đến biển Nhật Bản, bao gồm nhiều phần rộng lớn của Siberi ở phía Bắc và khuếch trương về phía nam đến Đông Nam Á, tiểu lục địa Ấn Độ, cao nguyên Iran, và Trung Đông. Người châu Âu vô cùng khiếp sợ phải thốt lên rằng: “Vó ngựa Mông Cổ đi đến đâu, cỏ không mọc được chỗ ấy”. Người Đức thì run rẩy: “Chúa cứu vớt chúng con khỏi cơn thịnh nộ của Tác-ta – Mông Cổ”.

► Xem thêm: Biến Pháp Của Một Người Dân Thường Đã Góp Công Lớn Đánh Bại Quân Xâm Lược Nguyên Mông​

Vậy mà mảnh đất nhỏ bé Đại Việt ở phương Nam, cứ ngỡ giành được dễ như trở bàn tay, thế nhưng thật kỳ lạ, cả 3 lần xuất binh tiến đánh vào các năm 1257, 1285 và 1287, người Mông Cổ đều chuốc lấy bại vong. Thậm chí, trong cuộc chiến năm 1285, hoàng tử Thoát Hoan còn phải chui vào ống đồng bỏ trốn về nước.

Trận Bạch Đằng Giang do vua Trần Nhân Tông đích thân xông pha và chỉ huy làm trấn động càn khôn.

Trong hai lần đại phá quân Nguyên Mông lần thứ hai và thứ ba, vua Trần Nhân Tông là vị tổng chỉ huy, là người có công đầu, đã lãnh đạo quân dân, đoàn kết dân tộc, đích thân xông pha chiến trận, coi thường hiểm nguy, vượt qua quan ải tử sinh, động viên khích lệ tinh thần tướng sỹ, lập lên kỳ tích sự nghiệp Trùng Hưng (vua Trần Nhân Tông lấy niên hiệu Trùng Hưng) và trận Bạch Đằng chấn động càn khôn. Nhờ đó, uy danh Đại Việt vang xa bốn cõi, được Nguyễn Sưởng, một viên quan và là một nhà thơ thời Trần miêu tả trong bài thơ “Bạch Đằng giang” như sau:

Kinh quán sơn hà thảo mộc xuân,

Hải triều húng húng thạch lân tuân.

Thùy tri vạn cổ Trùng Hưng nghiệp,

Bán tại quan hà bán tại nhân.

Dịch nghĩa:

Mồ chôn quân thù  cao như núi, cây cỏ xanh tươi,

Nước thuỷ triều ngoài biển ầm ầm, đá núi lởm chởm.

Mấy ai biết sự nghiệp muôn thuở đời Trùng Hưng,

Một nửa nhờ địa thế núi sông, một nửa do con người.

Dịch thơ (bản dịch của Đào Phương Bình):

Mồ thù như núi cỏ cây tươi,

Sóng biển gầm vang đá ngất trời.

Sự nghiệp Trùng Hưng ai dễ biết,

Nửa do sông núi nửa do người.

Thủy quân.

Sau khi cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi, Trần Nhân Tông cùng quần thần hành lễ bái yết tại Chiêu Lăng (Lăng vua Trần Thái Tông).

► Xem thêm: Huệ Túc Phu Nhân Là Ai? Và Câu Chuyện Bà Giúp Trần Quốc Tuấn Giữ Chức Quốc Công Tiết Chế Đánh Bại 50 Vạn Quân Nguyên Mông​

Ô Mã Nhi từng mang quân đến đào mồ mả, đập phá Chiêu Lăng. Hành động ấy của giặc vô cùng dã man, đã xúc phạm quốc thể và danh dự thiêng liêng đối với Trần Nhân Tông và hoàng tộc.

Sau chiến thắng Bạch Đằng, giặc Mông cổ bị quét sạch ra khỏi bờ cõi. Trần Nhân Tông và triều đình đã trọng thể tổ chức lễ hiến tiệp (dâng tù binh lên tổ tiên, báo tin mừng thắng trận). Trong đám tù binh Mông cổ có Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp và nhiều tướng lĩnh cao cấp khác, bị trói và giải đến theo đúng nghi lễ và phong tục.

Sử sách cũ cho biết, tại lễ hiến tiệp ở Chiêu Lăng năm ấy, chợt nhìn thấy chân ngựa đá (thạch mã) có vết bùn, vua Trần Nhân Tông đã ứng khẩu hai câu thơ tức cảnh bằng chữ Hán:

Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã

Sơn hà thiên cổ điện kim âu

Dịch thơ:

Xã tắc hai phen chồn ngựa đá

Non sông nghìn thuở vững âu vàng

“Lưỡng hồi” là hai phen, hai lượt, là chỉ cuộc kháng chiến lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288) của Đại Việt đánh thắng quân Mông Cổ xâm lược, đã làm nên chiến thắng Tây Kết, Vạn Kiếp, Chương Dương, Hàm Tử, Bạch Đằng, được thượng tướng thái sư Trần Quang Khải tóm lược trong trong bài thơ “Tụng giá hoàn kinh”:

Đoạt sóc Chương Dương độ,

Cầm hồ Hàm Tử quan.

Thái bình tu trí lực,

Vạn cổ thử giang san.

Dịch nghĩa:

Bến Chương Dương cướp giáo,

Cửa Hàm Tử bắt thù.

Thái bình nên gắng sức,

Non nước cũ muôn thu.

Dịch thơ (bản dịch của Trần Trọng Kim):

Chương Dương cướp giáo giặc,

Hàm Tử bắt quân thù.

Thái bình nên gắng sức,

Non nước ấy ngàn thu.

Nhân nghĩa và bao dung là gốc rễ của dân tộc Việt Nam ta.

“Lao thạch mã” nghĩa là ngựa đá mệt nhọc vất vả. Chỉ với cách dùng từ này đã cho thấy tấm lòng từ bi khoan dung nhân hậu của vua Trần Nhân Tông. Ô Mã Nhi đào mồ phá lăng vua Trần Thái Tông, vết tích vẫn còn trên ngựa đá. Chiến thắng bắt được Ô Mã Nhi và các tướng tá khác, dẫn đến lăng làm lễ báo cáo chiến thắng với tổ tiên, không có hành động giết hại, trả thù để tế lễ như thường thấy trong các cuộc chiến tranh. Vua Trần Nhân Tông chỉ coi đó là ấn chứng cho hai phen khổ nạn của dân tộc, đến ngựa đá cũng phải chịu chung kiếp nạn.

► Xem thêm: Thánh Nhân Bất Bại Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn: Đập Tan Đội Quân Sâm Lược Hùng Mạnh Bậc Nhất Thế Giới​

Câu đầu “Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã” thật dung dị nhẹ nhàng mà lại miêu tả đầy đủ hai kiếp nạn của dân tộc. Với vai trò người dẫn đầu dân tộc vượt qua hai kiếp nạn vô cùng khó khăn, nguy hiểm trùng trùng, lập lên chiến công chấn động lân bang, nhưng Ngài lại nhìn nó như một câu chuyện nhỏ đã qua, với tâm thái yên bình, tường hòa. Tả về chiến tranh nhưng lại mang tâm thái bình yên, tĩnh lặng của một thiền sư, của bậc chính nhân quân tử đầy nhân nghĩa, như mấy câu thơ trong “Thái căn đàm”:

Phong lai sơ trúc,

phong khứ nhi trúc bất lưu thanh.

Nhạn quá hàn đàm,

nhạn khứ nhi đàm vô lưu ảnh.

Thị cố quân tử sự lai nhi tâm thỉ hiện

Sự khứ nhi tâm tùy không.

Dịch thơ (Thiền sư Nhất Hạnh dịch):

Gió qua lay trúc

Gió đi rồi nhưng không lưu luyến âm thanh

Nhạn lướt mặt hồ

Nhạn đi mà hồ không nắm bắt hình ảnh

Người quân tử cũng vậy

Việc xảy ra tâm mới tiếp xử

Việc qua rồi, tâm lại thảnh thơi.

Khi chiến trận qua rồi, vua Trần Nhân Tông lại nhìn nó với tâm thái bình hòa.

Câu cuối “Sơn hà thiên cổ điện kim âu”, cùng với câu đầu thành vế đối hoàn chỉnh, đối ý, đối chữ, đối thanh. Và hơn hết, nó còn là quan hệ nhân quả. Câu đầu là nhân ‘hai cuộc chiến tranh” để có được kết quả như câu cuối “non nước thái bình ngàn năm”. Hai câu thơ cũng cho thấy tính chính nghĩa của hai cuộc chiến tranh là để ngăn chặn chiến tranh, để thiên hạ vui hưởng thái bình dài lâu.

Chỉ với hai câu thơ đã cho thấy tài thơ văn trác tuyệt và tấm lòng từ bi của vua Trần Nhân Tông. Sự nghiệp, thành tựu dựng nước và giữ nước, thành tựu trong tham thiền ngộ Đạo và Đạo hạnh của Ngài thật xứng danh hậu thế ca ngợi, tôn kính gọi Ngài là Phật Hoàng.

► Xem thêm: Điều Gì Giúp Đại Việt 3 Lần Chiến Thắng Vó Ngựa Sâm Lăng Của Đội Quân Hùng Mạnh Nhất Thế Giới?​

 

Nguồn tham khảo

DKN.TV

Quan tâm  
4

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Óc Quan Sát, Phân Tích Và Lắng Nghe Giúp Bạn Đập Tan Nỗi Lo Bằng Cấp
Chúng ta cần đến trường để học, để lấy bằng cấp, nhưng chúng ta đừng cho rằng nó sẽ quyết định cuộc đời mình. Óc quan sát, lắng nghe, phân tích mọi việc con người có thể tiếp thu những điều khó hiểu biết nhất, giúp bạn...
Nỗi Lòng Bồ Đề Sư Tổ
Danh sư ắt xuất cao đồ. Thầy giỏi thì đồ đệ sẽ giỏi giang. Nhưng giỏi giang phải trong khuôn khổ, kỷ luật, để thầy còn ngẩng mặt tự hào khi chúng ta thành công và thành nhân. Chưa có ông thầy nào trên đời mong học trò mình thất...
Những Mỹ Nhân Cổ Trang Hoa Ngữ Đẹp Nhất Trên Màn Ảnh Nhỏ
Mỗi người một vẻ nhưng nói chung, đây đều là những mỹ nhân Hoa ngữ có vẻ đẹp diễm lệ được cư dân mạng Trung Quốc bình chọn là những người đẹp nhất trên màn ảnh nhỏ. Bạn có đồng ý với bảng xếp hạng này không?
Bạn Có Biết Rằng - Chỉ Một Hành Động Nhỏ Của Bạn Cũng Truyền Đầy Cảm Hứng Sống Cho Người Khác?
Thời này chúng ta thường sống quá vội vàng nên bản thân lúc nào cũng cảm thấy ngột ngạt nói chi là có thời gian làm điều gì đó cho người khác. Nhưng bạn ơi hãy chậm lại một chút, bạn có biết rằng: Đôi khi...
Con Đường Đi Đến Thành Công Có Giới Hạn Tuổi Tác Hay Không?
Có người nói, 30 tuổi mà chưa giàu thì có nghĩa là sẽ sống cuộc đời thất bại, nếu tin theo điều ấy thì chắc chắn cuộc sống của bạn sẽ ảm đạm và không bao giờ biết đến mùi vị của thành công. Hãy nhớ, nếu bền chí và...
Hai Vị Thầy Tu: Không Thể Đánh Giá Một Người Tốt Hay Xấu Qua Hình Thức Bên Ngoài
Một con sói hung ác, nó đóng giả thầy tu để ăn thịt một đứa bé bị ốm và sau cùng sói ác kia cũng bị thỏ trừng trị bằng chính ngay cái cách mà nó đã làm với cậu bé. Vậy câu chuyện diễn biến ra sao, mời quý độc giả đón đọc.
20 Câu Nói Về Nụ Cười Khiến Bạn Trở Thành Người Giàu Có Và Đáng Yêu Nhất Quả Đất
Khi bạn mỉm cười thì cơ thể sẽ phát ra một từ trường khiến người khác yêu quý bạn. Hầu hết những người hay cười đều có một cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc. Còn bạn thì sao? Nếu chưa tìm được lý do...
Phạm Phú Thứ: Tiến Sĩ Có Nhiều Đóng Góp Giúp Phát Triển Khoa Kỹ Nước Nhà và Là Vị Quan Đầu Tiên Của Việt Nam Công Du Trời Tây
Đỗ tiến sỹ năm 22 tuổi, làm quan ở 2 đời vua nhà Nguyễn, là người có tư tưởng canh tân, Phạm Phú Thứ có nhiều công lao giúp Đại Việt phát triển khoa kỹ, sau 9 tháng công du bên trời Tây, ông đã mang lại nhiều kiến thức hữu ích...
Dã Tràng Xe Cát Biển Đông và Loài Ngỗng Báo Ân
Tại sao loài Dã Tràng lại ngày đem xe cát lấp bể, tại sao loài Ngỗng lại có cái mào trắng trên đầu và tại sao chúng lại không bao giờ ăn Tép. Câu chuyện Dã Tràng Xe Cát Biển Đông và Loài Ngỗng Báo Ân sẽ giải thích rõ điều đó.
Bất Ngờ Gặp Lại Cố Nhân
Đã từng yêu thương nhau đắm đuối nhưng vì một chút giận hờn, vì một chút trở ngại, vì một chút gì đó... mà lại chia xa để rồi sau gặp lại nhau lại thốt lên "người đi nẻo vắng, ta sang nẻo buồn", thế nhưng dòng đời vẫn trôi,...