Thứ sáu, 16/11/2018 12:30 PM

Thời Vua Lê Thánh Tông Trị Vì: Tên Lính Quèn, Kẻ Ghánh Cỏ Cũng Xuất Khẩu Thành Thơ

Thứ ba, 27/03/2018 4:33 PM

Vua quan tâm đến triều chính và yêu thương dân chúng thì đất nước tất hưng thịnh, trong sử Việt không nhiều đế vương làm được điều này. Vua Lê Thánh Tông là một trong số ít đó, ông được ngàn đời sau ca tụng vì trong thời gian trị vì của mình đến tên lính quèn, kẻ gánh cỏ cũng trở thành tiến sỹ.

Vua Lê Thánh Tông.

Vua Lê Thánh Tông trị vì tổng cộng 38 năm, là một trong những vị vua cai trị thời bình lâu nhất sử Việt. Ông là một vị vua anh minh, đã giúp Đại Việt mở rộng lãnh thổ về phía Nam và phía Tây và đưa đất nước trở thành một cường quốc ở khu vực Đông Nam Á. Đại Việt sử ký toàn thư có ghi lại lời nhận xét về ông thế này:

Vua sáng lập chế độ văn vật khả quan, mở mang đất đai, cõi bờ khá rộng, thực là bậc vua anh hùng tài lược, dẫu Vũ Đế nhà Hán, Thái Tông nhà Đường cũng không thể hơn được.

Nói riêng về mặt trọng dụng hiền tài cho Giang Sơn Xã Tắc, nhà Vua Lê Thánh Tông chú trọng khuyến học, các kỳ thi đều tuyển chọn được nhân tài cho triều đình.

► Xem thêm: Câu Chuyện Trung Nghĩa Bi Hùng Đằng Sau Cuộc Chiến Giữa Chúa Nguyễn Và Nhà Tây Sơn Tại Thành Bình Định

Bởi vì Đại Việt lúc bấy giờ, từ Vua đến quan đều một lòng vì dân chúng, khiến xã hội ổn định và cường thịnh. Sử sách giai đoạn này có ghi chép rằng “ Ngủ đêm mọi nhà không phải đóng cửa, hầu như không có trộm cắp”dân gian có câu rằng:

Đời vua Thái Tổ, Thánh Tông
Thóc lúa đầy đồng, chẳng mất mát chi.

Một xã hội có đạo đức tinh thần cao thì nhân tài cũng từ đó mà đông đảo, ngay cả những người lính hầu cũng có thể xuất khẩu thành thơ. Có thể kể đến hai trường hợp sau:

Nguyễn Toàn An

Bấy giờ vua Lê Thánh Tông lập ra “hội Tao Đàn” quy tụ được 28 người có văn chương lỗi lạc gọi là nhị thập bát tú. Vào đêm trung thu nọ Vua bày tiệc rượu thưởng trăng ở vườn Ngự Uyển, mời các quan viên cùng nhóm nhị thập bát tú đến dự. Thế nhưng tiếc thay đêm hôm ấy có mây kéo đến khiến không thể ngắm trăng, nhà Vua liền truyền: “Không có trăng, thì hãy lấy đó làm đề tài. Các khanh cứ làm thơ, chủ đề là ‘Trung thu vô nguyệt’.”

Mạc bả kim phiên nhàn kiến nguyệt/Lai thu vọng nguyệt, nguyệt di cao.

Trong lúc mọi người còn đang ngẫm nghĩ chọn tứ thả vần, thì anh lính hầu bỗng quỳ xuống trước mặt Vua dâng lên bài thơ vừa làm xong.

Lính hầu mà cũng làm thơ – mọi người khi đó rất ngạc nhiên, có người còn buông lời chế giễu. Nhà Vua đọc thơ thì rất hài lòng: “Bài này đáng liệt vào hàng tuyệt tác, lưu vào thi tập.” Thế rồi nhà Vua ngâm:

Mạc bả kim phiên nhàn kiến nguyệt
Lai thu vọng nguyệt, nguyệt di cao

Nghĩa là:

Chớ thấy phen này mà rẻ nguyệt
Thu sau trông nguyệt, nguyệt càng cao

Nhà Vua đọc thơ của anh lính hầu xong cũng cảm khái mà ngâm rằng:

Hùng từ lạn lạn lăng tiêu hán,
Diệu cú dương dương khấp quỷ thần.

Tức là:

Tứ thơ rần rật xông Ngân hán [1],
Điệu phú oai hùng choáng quỷ thần.

Mọi người lúc này đều trầm trồ, hỏi ra mới biết tên người lính hầu là Nguyễn Toàn An, làm tạp dịch, dọn cỏ trong vườn Ngự Uyển.

► Xem thêm: Bộ Luật Hồng Đức: Quan Lại Tham Nhũng Từ 20 Quan Tiền Trở Lên Đều Bị Chém

Vốn là người khuyến khích học tập và trọng dụng nhân tài, vua Lê Thánh Tông đặc cách ban chiếu cho Nguyễn Toàn An được về quê ăn học, đồng thời vẫn được hưởng lương lính.

Chẳng bao lâu đến khoa thi năm Nhâm Thìn (1472), Nguyễn Toàn An đã vượt các các kỳ thi Hương, thi Hội, vào đến thi Đình. Nguyễn Toàn An đậu Bảng Nhãn (tức một trong tam khôi: Trạng Nguyên, Bảng Nhãn, Thám Hoa), nức tiếng nơi vùng quê Đông Đoài của ông. Từ đó trong dân gian lưu lại bài thơ mô tả câu chuyện này:

Ngươi Thời Cử trong trần ai tỏ,
Một thơ trăng mới lộ anh tài,
Ơn trên đèn sách thư trai,
Cung thiềm bẻ quế an bài đăng khôi.

Bùi Xương Trạch

Bùi Xương Trạch sống trong gia đình nghèo khó từ bé, nhưng ông ham đọc sách và có khả năng làm thơ. Theo lệ tuyển binh của Triều đình, ông cũng phải xung lính và được xung vào đội cắt cỏ rồi gánh vào thành Thăng Long để nuôi ngựa.

Một lần ông đưa cỏ vào kinh thành đúng vào ngày Rằm tháng 8 năm Bính Thân 1476. Cũng như mọi năm, vua Lê Thánh Tông cùng các quan đại thần bình thơ xướng họa, nhưng trăng lại mờ vì có hiện tượng nguyệt thực. Nhân cảnh này Vua lấy đó làm đề truyền cho các quan làm thơ vịnh.

Anh lính cắt cỏ Bùi Xương Trạch đúng lúc có mặt ở đó liền làm ngay một bài thơ chữ Nôm dâng lên, vua Lê Thánh Tông vừa ngạc nhiên, vừa cảm thấy thú vị liền mở bài thơ ra đọc

Lượt là vằng vặc rạng tơ hào,
Phải mịt mù nay vì cớ nao?
Nhân bởi hắc vân ngất phủ,
Há rằng ngọc thỏ hay lao.
Hằng Nga lấy đấy làm rông vát,
Thục Đế tuồng ni kẻo ước ao.
Mựa đắng đêm nay chẳng thấy nguyệt,
Thu qua đông đến quế càng cao.

► Xem thêm: Thất Tuế Thần Đồng Vũ Công Duệ: Vị Trạng Nguyên Trung Thần Tử Tiết Dành Truyền Sang Tận Trung Hoa

Bài thơ có gắn cả với một số điển cố và tích truyện. Nhà Vua hết lời khen ngợi, đồng thời cũng cho về quê nhà để trau dồi việc học hành. Đến khoa thi năm Mậu Tuất 1478, Bùi Xương Trạch đỗ tam giáp đồng tiến sĩ.

Vua Lê Thánh Tông cùng bá quan.

Bùi Xương Trạch làm quan trải qua 6 đời vua, kinh qua các chức vụ Đông các hiệu thư, Đông các học sĩ, Thiên đô ngự sử, Thượng thư bộ Binh, Chưởng lục bộ, Đô ngự sử, Tri kinh diên sự, Tế tửu Quốc Tử Giám.

Đến năm 1520 đời vua Lê Chiêu Tông, thấy triều chính suy vong, bản thân lại đã già cả, ông viện cớ đau mắt để xin về trí sĩ. Đến năm 1529 ông mất, thọ 79 tuổi. Triều đình truy tặng hàm Thái phó, tước Quảng quận công và ban tên thụy là Văn Lượng.

Chú thích:


[1] Lời thơ hùng hồn đến át cả sông Ngân hà

 

Nguồn tham khảo

Trithucvn

Quan tâm  
5

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Bài viết cùng chuyên mục

 
5 Điều Giúp Rèn Luyện Tính Kỷ Luật Cho Bản Thân
Đã bao nhiêu lần bạn lên kế hoạch dậy sớm để tập thể dục mà không thành vì ma lực ấm áp của chiếc giường? Tải đủ phần mềm, băng đĩa học ngoại ngữ nhưng rồi lại bỏ xó cho đóng bụi chơi. Bạn à! nếu...
Nỗi Lòng Bồ Đề Sư Tổ
Danh sư ắt xuất cao đồ. Thầy giỏi thì đồ đệ sẽ giỏi giang. Nhưng giỏi giang phải trong khuôn khổ, kỷ luật, để thầy còn ngẩng mặt tự hào khi chúng ta thành công và thành nhân. Chưa có ông thầy nào trên đời mong học trò mình thất...
Những Đôi Mắt Hút Hồn Nhân Loại
Không chỉ dùng để nhìn, đôi mắt còn là cửa sổ tâm hồn, đôi khi chỉ cần nhìn vào nơi ấy thôi là ta có thể đoán được tính cách một người. Chuyện đó sẽ được bàn trong một chủ đề khác. Bài viết này sẽ giới thiệu đến bạn...
Oán Trời Trách Người Để Được Chi, Phải Chăng Là Tự Vượt Lên Được Nghịch Cảnh Mới Là Đỉnh Cao Của Minh Trí
Khi gặp chuyện bất lợi, không theo ý mình thay vì oán trời trách người, thì chỉ có mạnh mẽ vượt lên chính mình mới là thực tại, chỉ có tự mình đi trên con đường của chính mình mới là minh trí.
Tổng Thống Mỹ Lyndon B. Johnson và Câu Chuyện Tranh Cử Đại Biểu Quốc Hội Vùng Texas
Thế giới này nhiều người như thế nhưng suy cho cùng thì chỉ có 2 loại mà thôi: Kẻ thất bại và người thành công. Vậy những người thành công suy nghĩ và hành động ra sao, họ có khác biệt so với người đối lập, câu chuyện về vị...
Lợn Đi Chợ: Than Thân Và Trách Phận Không Bao Giờ Thay Đổi Được Thời Cuộc
Khi tai hoạ tới, sợ hãi và than thân trách phận cũng không thể thay đổi được thực tế. Cách tốt nhất là cố gắng thay đổi vận mệnh của mình ngay từ đầu. Câu chuyện Lợn Đi Chợ hôm nay sẽ giúp bạn hiểu hơn về dụng ý này.
Đọc Sách Như Kết Giao Bằng Hữu, Nên Cầu Ít Mà Tinh Tường
Lời hay ý đẹp của cổ nhân không phải do ngẫu nhiên, tùy hứng mà có. Bởi nó được đúc rút qua biết bao thế hệ, được mài gọt từ thực tế "phũ phàng" của bao kiếp nhân sinh để rồi lưu truyền cho hậu thế và dưới đây là những...
Trận Thủy Chiến Vàm Nao: Nhà Nguyễn Đập Tan Hơn 4 Vạn Quân Xiêm La Xâm Lược
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, ta đã phải chịu không biết bao nhiêu cuộc sâm lăng của các thế lực hùng mạnh và hầu hết các cuộc chống giặc ngoại sâm đều diễn ra trên sông. Trận thủy chiến trên sông Vàm Nao vào thời...
Truyền Thuyết Về Sự Xuất Hiện Của 4 Mùa Trong Thần Thoại Hy Lạp
Hiện chúng ta đang sống trong 4 mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông nhưng bạn có biết vì sao có 4 mùa này không? Một câu chuyện hay thấm đưỡm tình yêu thương trong thần thoại Hy Lạp sẽ là lời giải thích hợp lý cho điều này.
10 Vạn Hùng Binh Của Nước Bột Hải Bị 1 Đạo Thư Của Lý Bạch Dọa Lui
Thái sư là bậc đại thần, đại úy là cận thần, thì cũng chỉ là quyền quý trong nhân gian. Học sĩ họ Lý kia lại là thần tiên giáng trần, đặc biệt đến để giúp đỡ Thiên triều, còn có loại người nào dám sánh cùng cơ chứ!