Thứ hai, 21/01/2019 12:00 AM

Thời Vua Lê Thánh Tông Trị Vì: Tên Lính Quèn, Kẻ Ghánh Cỏ Cũng Xuất Khẩu Thành Thơ

Thứ ba, 27/03/2018 4:33 PM

Vua quan tâm đến triều chính và yêu thương dân chúng thì đất nước tất hưng thịnh, trong sử Việt không nhiều đế vương làm được điều này. Vua Lê Thánh Tông là một trong số ít đó, ông được ngàn đời sau ca tụng vì trong thời gian trị vì của mình đến tên lính quèn, kẻ gánh cỏ cũng trở thành tiến sỹ.

Vua Lê Thánh Tông.

Vua Lê Thánh Tông trị vì tổng cộng 38 năm, là một trong những vị vua cai trị thời bình lâu nhất sử Việt. Ông là một vị vua anh minh, đã giúp Đại Việt mở rộng lãnh thổ về phía Nam và phía Tây và đưa đất nước trở thành một cường quốc ở khu vực Đông Nam Á. Đại Việt sử ký toàn thư có ghi lại lời nhận xét về ông thế này:

Vua sáng lập chế độ văn vật khả quan, mở mang đất đai, cõi bờ khá rộng, thực là bậc vua anh hùng tài lược, dẫu Vũ Đế nhà Hán, Thái Tông nhà Đường cũng không thể hơn được.

Nói riêng về mặt trọng dụng hiền tài cho Giang Sơn Xã Tắc, nhà Vua Lê Thánh Tông chú trọng khuyến học, các kỳ thi đều tuyển chọn được nhân tài cho triều đình.

► Xem thêm: Câu Chuyện Trung Nghĩa Bi Hùng Đằng Sau Cuộc Chiến Giữa Chúa Nguyễn Và Nhà Tây Sơn Tại Thành Bình Định

Bởi vì Đại Việt lúc bấy giờ, từ Vua đến quan đều một lòng vì dân chúng, khiến xã hội ổn định và cường thịnh. Sử sách giai đoạn này có ghi chép rằng “ Ngủ đêm mọi nhà không phải đóng cửa, hầu như không có trộm cắp”dân gian có câu rằng:

Đời vua Thái Tổ, Thánh Tông
Thóc lúa đầy đồng, chẳng mất mát chi.

Một xã hội có đạo đức tinh thần cao thì nhân tài cũng từ đó mà đông đảo, ngay cả những người lính hầu cũng có thể xuất khẩu thành thơ. Có thể kể đến hai trường hợp sau:

Nguyễn Toàn An

Bấy giờ vua Lê Thánh Tông lập ra “hội Tao Đàn” quy tụ được 28 người có văn chương lỗi lạc gọi là nhị thập bát tú. Vào đêm trung thu nọ Vua bày tiệc rượu thưởng trăng ở vườn Ngự Uyển, mời các quan viên cùng nhóm nhị thập bát tú đến dự. Thế nhưng tiếc thay đêm hôm ấy có mây kéo đến khiến không thể ngắm trăng, nhà Vua liền truyền: “Không có trăng, thì hãy lấy đó làm đề tài. Các khanh cứ làm thơ, chủ đề là ‘Trung thu vô nguyệt’.”

Mạc bả kim phiên nhàn kiến nguyệt/Lai thu vọng nguyệt, nguyệt di cao.

Trong lúc mọi người còn đang ngẫm nghĩ chọn tứ thả vần, thì anh lính hầu bỗng quỳ xuống trước mặt Vua dâng lên bài thơ vừa làm xong.

Lính hầu mà cũng làm thơ – mọi người khi đó rất ngạc nhiên, có người còn buông lời chế giễu. Nhà Vua đọc thơ thì rất hài lòng: “Bài này đáng liệt vào hàng tuyệt tác, lưu vào thi tập.” Thế rồi nhà Vua ngâm:

Mạc bả kim phiên nhàn kiến nguyệt
Lai thu vọng nguyệt, nguyệt di cao

Nghĩa là:

Chớ thấy phen này mà rẻ nguyệt
Thu sau trông nguyệt, nguyệt càng cao

Nhà Vua đọc thơ của anh lính hầu xong cũng cảm khái mà ngâm rằng:

Hùng từ lạn lạn lăng tiêu hán,
Diệu cú dương dương khấp quỷ thần.

Tức là:

Tứ thơ rần rật xông Ngân hán [1],
Điệu phú oai hùng choáng quỷ thần.

Mọi người lúc này đều trầm trồ, hỏi ra mới biết tên người lính hầu là Nguyễn Toàn An, làm tạp dịch, dọn cỏ trong vườn Ngự Uyển.

► Xem thêm: Bộ Luật Hồng Đức: Quan Lại Tham Nhũng Từ 20 Quan Tiền Trở Lên Đều Bị Chém

Vốn là người khuyến khích học tập và trọng dụng nhân tài, vua Lê Thánh Tông đặc cách ban chiếu cho Nguyễn Toàn An được về quê ăn học, đồng thời vẫn được hưởng lương lính.

Chẳng bao lâu đến khoa thi năm Nhâm Thìn (1472), Nguyễn Toàn An đã vượt các các kỳ thi Hương, thi Hội, vào đến thi Đình. Nguyễn Toàn An đậu Bảng Nhãn (tức một trong tam khôi: Trạng Nguyên, Bảng Nhãn, Thám Hoa), nức tiếng nơi vùng quê Đông Đoài của ông. Từ đó trong dân gian lưu lại bài thơ mô tả câu chuyện này:

Ngươi Thời Cử trong trần ai tỏ,
Một thơ trăng mới lộ anh tài,
Ơn trên đèn sách thư trai,
Cung thiềm bẻ quế an bài đăng khôi.

Bùi Xương Trạch

Bùi Xương Trạch sống trong gia đình nghèo khó từ bé, nhưng ông ham đọc sách và có khả năng làm thơ. Theo lệ tuyển binh của Triều đình, ông cũng phải xung lính và được xung vào đội cắt cỏ rồi gánh vào thành Thăng Long để nuôi ngựa.

Một lần ông đưa cỏ vào kinh thành đúng vào ngày Rằm tháng 8 năm Bính Thân 1476. Cũng như mọi năm, vua Lê Thánh Tông cùng các quan đại thần bình thơ xướng họa, nhưng trăng lại mờ vì có hiện tượng nguyệt thực. Nhân cảnh này Vua lấy đó làm đề truyền cho các quan làm thơ vịnh.

Anh lính cắt cỏ Bùi Xương Trạch đúng lúc có mặt ở đó liền làm ngay một bài thơ chữ Nôm dâng lên, vua Lê Thánh Tông vừa ngạc nhiên, vừa cảm thấy thú vị liền mở bài thơ ra đọc

Lượt là vằng vặc rạng tơ hào,
Phải mịt mù nay vì cớ nao?
Nhân bởi hắc vân ngất phủ,
Há rằng ngọc thỏ hay lao.
Hằng Nga lấy đấy làm rông vát,
Thục Đế tuồng ni kẻo ước ao.
Mựa đắng đêm nay chẳng thấy nguyệt,
Thu qua đông đến quế càng cao.

► Xem thêm: Thất Tuế Thần Đồng Vũ Công Duệ: Vị Trạng Nguyên Trung Thần Tử Tiết Dành Truyền Sang Tận Trung Hoa

Bài thơ có gắn cả với một số điển cố và tích truyện. Nhà Vua hết lời khen ngợi, đồng thời cũng cho về quê nhà để trau dồi việc học hành. Đến khoa thi năm Mậu Tuất 1478, Bùi Xương Trạch đỗ tam giáp đồng tiến sĩ.

Vua Lê Thánh Tông cùng bá quan.

Bùi Xương Trạch làm quan trải qua 6 đời vua, kinh qua các chức vụ Đông các hiệu thư, Đông các học sĩ, Thiên đô ngự sử, Thượng thư bộ Binh, Chưởng lục bộ, Đô ngự sử, Tri kinh diên sự, Tế tửu Quốc Tử Giám.

Đến năm 1520 đời vua Lê Chiêu Tông, thấy triều chính suy vong, bản thân lại đã già cả, ông viện cớ đau mắt để xin về trí sĩ. Đến năm 1529 ông mất, thọ 79 tuổi. Triều đình truy tặng hàm Thái phó, tước Quảng quận công và ban tên thụy là Văn Lượng.

Chú thích:


[1] Lời thơ hùng hồn đến át cả sông Ngân hà

 

Nguồn tham khảo

Trithucvn

Quan tâm  
5

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Bài viết cùng chuyên mục

 
Óc Quan Sát, Phân Tích Và Lắng Nghe Giúp Bạn Đập Tan Nỗi Lo Bằng Cấp
Chúng ta cần đến trường để học, để lấy bằng cấp, nhưng chúng ta đừng cho rằng nó sẽ quyết định cuộc đời mình. Óc quan sát, lắng nghe, phân tích mọi việc con người có thể tiếp thu những điều khó hiểu biết nhất, giúp bạn...
Nỗi Lòng Bồ Đề Sư Tổ
Danh sư ắt xuất cao đồ. Thầy giỏi thì đồ đệ sẽ giỏi giang. Nhưng giỏi giang phải trong khuôn khổ, kỷ luật, để thầy còn ngẩng mặt tự hào khi chúng ta thành công và thành nhân. Chưa có ông thầy nào trên đời mong học trò mình thất...
Những Mỹ Nhân Cổ Trang Hoa Ngữ Đẹp Nhất Trên Màn Ảnh Nhỏ
Mỗi người một vẻ nhưng nói chung, đây đều là những mỹ nhân Hoa ngữ có vẻ đẹp diễm lệ được cư dân mạng Trung Quốc bình chọn là những người đẹp nhất trên màn ảnh nhỏ. Bạn có đồng ý với bảng xếp hạng này không?
Bạn Có Biết Rằng - Chỉ Một Hành Động Nhỏ Của Bạn Cũng Truyền Đầy Cảm Hứng Sống Cho Người Khác?
Thời này chúng ta thường sống quá vội vàng nên bản thân lúc nào cũng cảm thấy ngột ngạt nói chi là có thời gian làm điều gì đó cho người khác. Nhưng bạn ơi hãy chậm lại một chút, bạn có biết rằng: Đôi khi...
Con Đường Đi Đến Thành Công Có Giới Hạn Tuổi Tác Hay Không?
Có người nói, 30 tuổi mà chưa giàu thì có nghĩa là sẽ sống cuộc đời thất bại, nếu tin theo điều ấy thì chắc chắn cuộc sống của bạn sẽ ảm đạm và không bao giờ biết đến mùi vị của thành công. Hãy nhớ, nếu bền chí và...
Hai Vị Thầy Tu: Không Thể Đánh Giá Một Người Tốt Hay Xấu Qua Hình Thức Bên Ngoài
Một con sói hung ác, nó đóng giả thầy tu để ăn thịt một đứa bé bị ốm và sau cùng sói ác kia cũng bị thỏ trừng trị bằng chính ngay cái cách mà nó đã làm với cậu bé. Vậy câu chuyện diễn biến ra sao, mời quý độc giả đón đọc.
20 Câu Nói Về Nụ Cười Khiến Bạn Trở Thành Người Giàu Có Và Đáng Yêu Nhất Quả Đất
Khi bạn mỉm cười thì cơ thể sẽ phát ra một từ trường khiến người khác yêu quý bạn. Hầu hết những người hay cười đều có một cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc. Còn bạn thì sao? Nếu chưa tìm được lý do...
Phạm Phú Thứ: Tiến Sĩ Có Nhiều Đóng Góp Giúp Phát Triển Khoa Kỹ Nước Nhà và Là Vị Quan Đầu Tiên Của Việt Nam Công Du Trời Tây
Đỗ tiến sỹ năm 22 tuổi, làm quan ở 2 đời vua nhà Nguyễn, là người có tư tưởng canh tân, Phạm Phú Thứ có nhiều công lao giúp Đại Việt phát triển khoa kỹ, sau 9 tháng công du bên trời Tây, ông đã mang lại nhiều kiến thức hữu ích...
Dã Tràng Xe Cát Biển Đông và Loài Ngỗng Báo Ân
Tại sao loài Dã Tràng lại ngày đem xe cát lấp bể, tại sao loài Ngỗng lại có cái mào trắng trên đầu và tại sao chúng lại không bao giờ ăn Tép. Câu chuyện Dã Tràng Xe Cát Biển Đông và Loài Ngỗng Báo Ân sẽ giải thích rõ điều đó.
Bất Ngờ Gặp Lại Cố Nhân
Đã từng yêu thương nhau đắm đuối nhưng vì một chút giận hờn, vì một chút trở ngại, vì một chút gì đó... mà lại chia xa để rồi sau gặp lại nhau lại thốt lên "người đi nẻo vắng, ta sang nẻo buồn", thế nhưng dòng đời vẫn trôi,...