Thứ hai, 21/01/2019 11:53 AM

Chúa Bầu Hùng Cứ Một Phương Rộng Lớn Khiến Vua Lê Cũng Phải Nể Mặt

Thứ tư, 07/03/2018 4:24 PM

Trong sử Việt khi nhắc đến từ "Chúa" thì người ta thường nghĩ ngay đến Chúa Trịnh, Chúa Nguyễn. Trên thực tế có một vị chúa nữa cũng hùng cứ 1 phương rộng lớn gồm các tỉnh: Tuyên Quang, Lào Cai, Yên Bái, tạo ra sự nghiệp vinh hiển cả 200 năm, giúp người dân nơi đây an gia lập thất, lương thực dư giả còn cung cấp cho cả quân đội Nam Triều nữa, đó là Chúa Bầu.

Câu chuyện bắt đầu từ Vũ Văn Uyên vốn là một võ sĩ quê ở làng Ba Động, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Vào thời vua Lê Chiều Tông đất nước loạn lạc, giặc giã nổi lên khắp nơi, Vũ Văn Uyên phạm phải tội giết người nên trốn đến trấn Đại Đồng, Tuyên Quang.

Bấy giờ tù trưởng ở Đại Đồng không được lòng dân, dân oán thán khiến tình hình rất lộn xộn. Là người giỏi võ nghệ, Vũ Văn Uyên giúp đỡ người dân chống cường hào, dần dần được nhiều người đi theo, Vũ Văn Uyên đánh bại và tiêu diệt tù trưởng, làm yên lòng dân, làm chủ cả một vùng rộng lớn gồm các tỉnh  Lào Cai, Yên Bái và Tuyên Quang ngày nay.

Vũ Văn Uyên  lập ra một phương rộng lớn bao gồm các tỉnh: Lào Cai, Yên Bái và Tuyên Quang.

Lúc này tại triều đình rất rối ren, Trịnh Tuy, Nguyễn Hoằng Dụ, Trần Chân làm phản. Vua Lê Chiêu Tông ở thế suy yếu, muốn có thêm thế lực ủng hộ mình, nên phong cho Vũ Văn Uyên làm Khánh Bá Hầu.

Vũ Văn Uyên chọn vùng đất Nặm Ràng (tức Phố Ràng, tỉnh Lào Cai ngày nay) là nơi quy tụ các đầu mối giao thông để xây dựng căn cứ. Năm 1527 Vũ Văn Uyên huy động người dân trong vùng xây thành Nghị Lang (còn gọi là thành Bầu hay phủ Bầu), thành được xây trên đỉnh đồi Tấp giữa thung lung Phố Ràng.

Đến năm 1533 thì thành được xây dựng xong, biến nơi đây trở thành căn cứ kinh tế, quân sự vững chắc lúc bấy giờ.

Trong thành có lầu chỉ huy, có xưởng rèn vũ khí, có xưởng đúc tiền, có trại lính, có khu gia binh, trường học…

Thành cổ Nghị Lang.

Đặc biệt trong thành có chùa Phúc Khánh với quy mô lớn nhất vùng sông Chảy, trở thành trung tâm tín ngưỡng, giáo hóa và nâng cao chuẩn mực đạo đức, đời sống tinh thần cho người dân.

Sân trước đền Phúc Khánh.

Ngoài thành Nghị Lang, Vũ Văn Uyên cho xây dựng một số thành khác như thành Trung Đô (Bảo Nhai – Bắc hà ngày nay), thành Bảo Hà, thành Nghĩa Đô…. tạo thành một hệ thống phòng thủ vững chắc.

Trong khi Vũ Văn Uyên xây dựng được một một “vương quốc riêng” để người dân yên vui an cư lạc nghiệp, thì tại triều đình, các phe phái vẫn tranh đoạt quyền lực. Đến năm 1527 Mạc Đăng Dung cướp ngôi vua lập ra nhà Mạc. Vũ Văn Uyên cát cứ cả vùng Tuyên Quang, Hưng Hóa không theo nhà Mạc.

Trong số những người trung thành với vua Lê, không theo nhà Mạc có Hữu Vệ Điện Tiền Tướng quân An Thanh Hầu Nguyễn Kim. Ông tìm được con cháu nhà Lê là Lê Duy Ninh tôn làm làm Vua, hiệu là Lê Trang Tông.

Nguyễn Kim qua Ai Lao (Lào ngày nay) mượn đất Sầm Châu chiêu mộ quân sỹ. Vũ Văn Uyên ủng hộ đưa quân đến giúp đỡ, thế nhưng quân nhà Mạc lúc này rất mạnh, Vũ Văn Uyên phải cho quân rút về Đại Đồng để củng cố lực lượng.

Khu tưởng niệm nhà Mạc xã Ngũ Đoan – Kiến Thụy – Hải Phòng.

Vua Mạc cho quân ngược sông Hồng tiến đánh Đại Đồng. Vũ Văn Uyên không giao chiến vội, cho quân Mạc vào sâu rồi mai phục tiêu diệt, giành được chiến thắng. Nhà Mạc thất bại phải đồng ý cho Vũ Căn Uyên cát cứ cả vùng đất này.

Thời kỳ Nam – Bắc triều, Nguyễn Kim xây dựng quân đội ngày càng mạnh, làm chủ vùng phía Nam, đem quân tiến đánh nhà Mạc. Vũ Văn Uyên cùng em mình là Vũ Văn Mật đưa quân phối hợp tiến vào Thăng Long đánh nhà Mạc.

Năm 1557 Vũ Văn Uyên qua đời mà không có cón nối dõi, em trai là Vũ Văn Mật lên thay, xưng là Gia Quốc Công.

Vũ Văn Mật dời căn cứ từ thành Nghị Lang sang xây thành đắp lũy trên gò Bầu. Từ đó nhân dân thường gọi ông là “Chúa Bầu” hoặc “Vua Bầu”. 

Từ đó các đời sau hùng cứ một vùng ở thành Bầu đều được gọi chung là chúa Bầu.

Vũ Văn Mật chọn vùng Đại Đồng, Tuyên Quang làm trung tâm, đồng thời chia ra làm 11 doanh gồm: Huyện Phú (Phúc) Yên có doanh Phú (Phúc) Yên; châu Thu Vật có doanh Yên Thắng; châu Lục Yên có doanh Yên Bắc; châu Vị Xuyên có doanh Bình Di, Bình Man, Trấn Uy, Yên Biên, Nam Dương; châu Đại Man có doanh Nghi; châu Bảo Lạc có doanh Bắc Kiệm và Trung Mang. Mỗi doanh đều xây thành đắp lũy

Gần Bình Ca, Vũ Văn Mật cho xây thành Bầu trên khu đồi nằm lọt trong vòng cung hình chữ U được tạo bởi dòng chảy của sông Lô. Vũ Văn Mật đã lợi dụng khe đất trũng để đào một đoạn sông nối liền hai đầu chữ U với ý định lấy sông làm hào bao bọc, che chở thành.

Thành Bầu được xây dựng vững chắc ở nơi địa lý thuận lợi. Vì thế mà suốt mấy chục năm, nhà Mạc cho đắp thành ở Tuyên Quang, theo dòng sông Lô tiến đánh thành Bầu mà không sao hạ nổi.

Đồi Bông Hạ – một trong nững nơi xây dựng thành Bầu xưa kia.

Vũ Văn Mật xây dựng Đại Đồng thành trung tâm trù phú, dân cư đông đúc và giàu có. Vua Lê Anh Tông đã phải cho đắp đường từ Thiên Quang tới Hưng Hóa, Tuyên Quang để nhận lương thực từ Đại Đồng.

Theo sách “Kiến văn tiểu lục” của Lê Qúy Đôn thì Vũ văn Mật cho quân xuống chiếm nhiều Phủ của nhà Mạc, nhưng sau đó nhà Mạc cho quân phản công, Vũ Văn Mật cho quân rút về giữ các vùng đất của mình.

Sau khi Vũ Văn Mật mất, con là Vũ Công Kỷ lên thay, được phong là Nhân Quốc Công. Năm 1573, Trịnh Tùng nắm binh quyền ở Nam Triều phong Vũ Công Kỷ làm hữu tướng, chúa Vũ Công Kỷ nhiều lần đem quân đánh nhà Mạc lập được công lớn.

Đền thờ Chúa Bầu tọa lạc trên đồi Tấp.

Năm 1578, tướng nhà Mạc là Mạc Ngọc Liễn đem quân đánh chúa Bầu ở vùng Tuyên Quang, Hưng Hóa, nhưng bị quân chúa Bầu đánh bại phải rút quân về.

Vũ Công Kỷ mất con là Vũ Đức Cung lên thay, được phong là Hòa Thắng Hầu.

Năm 1593, Trịnh Tùng đem quân đánh bại nhà Mạc, chiếm được thành Thăng Long. Vua Lê Thế Tông trở về kinh thành, nhà Mạc phải rút về phía Bắc. Vũ Đức Cung cùng 2.000 quân đến kinh thành mang theo nhiều vàng bạc quy thuận vua Lê.

Phủ chúa Trịnh.

Thế nhưng sau 3 đời Chúa Bầu chăm lo phát triển kinh tế xã hội dựa trên niềm tin tín ngưỡng, thì các đời Chúa Bầu sau này chỉ lo cướp phá các nơi, khiến cơ nghiệp dần dần suy tàn.

Những năm 1594, 1595, Vũ Đức Cung làm loạn cho quân tiến đánh các nơi, đánh cướp thuế mỏ bạc, Trịnh Tùng phải đưa quân đánh dẹp. Vũ Đức Cung sai người đem vàng bạc về kinh xin chịu tội và được vua Lê tha cho.

Sau khi Vũ Đức Cung mất, con trai là Vũ Công Ứng lên thay. Vì các đời Chúa Bầu trước có nhiều công lao với nhà Lê nên Vũ Cung Ứng được phong là Thụy quân công (Đại Việt sử ký toàn thư chép là Thuần quân công).

Vũ Công Ứng thấy mình ở nơi xa xôi với kinh thành, nên ngầm liên kết với nhà Mạc, tự ý xưng Vương. Lúc này chúa Trịnh đang lo đối phó với chúa Nguyễn ở phía Nam lên làm ngơ chuyện này. Sau đó Vũ Công Ứng bị thủ hạ giết chết (có sách cho rằng bị trộm giết), con trai là Vũ Công Tuấn lên thay.

Theo “Khâm định Việt sử Thông giám Cương mục”, Vũ Công Tuấn liên kết với nhà Mạc, tự xưng là Tiểu Giao Cương Vương, chạy sang Vân Nam nhờ nhà Thanh giúp sức. Nhà Thanh nhân cơ hội này chiếm một số vùng đất của Đại Việt mà suốt đời hậu Lê không đòi lại được.

Trước sự làm phản của Vũ Công Tuấn, năm 1699, triều đình nhà Lê cho bắt và hành hình. Các đời Chúa Bầu đến đây cũng chấm dứt sau hai thế kỷ.

Cũng như các thời đại khác, các đời chúa Bầu ban đầu rất chăm lo phát triển kinh tế, quân sự, thúc đẩy tinh thần xã hội dựa trên tín ngưỡng, vì thế mà kinh tế sung túc, rất được lòng dân. Đại Đồng từng trở thành nơi trù phú giàu có nổi tiếng, cung cấp lương thực cho quân Nam Triều của Vua Lê đánh nhà Mạc

Thế nhưng các đời Chúa Bầu về sau không còn quan tâm việc mang việc mở mang phát triển văn hóa, kinh tế, các đời Chúa chỉ lo đánh nhau, vơ vét cướp bóc ở bên ngoài, chống lại triều đình chứ không chăm lo đến đời sống người dân, vì thế mà dần dần bị tàn lụi.

 

Nguồn tham khảo

Trithucvn: 1, 2

Quan tâm  
4

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Bài viết cùng chuyên mục

 
Óc Quan Sát, Phân Tích Và Lắng Nghe Giúp Bạn Đập Tan Nỗi Lo Bằng Cấp
Chúng ta cần đến trường để học, để lấy bằng cấp, nhưng chúng ta đừng cho rằng nó sẽ quyết định cuộc đời mình. Óc quan sát, lắng nghe, phân tích mọi việc con người có thể tiếp thu những điều khó hiểu biết nhất, giúp bạn...
Nỗi Lòng Bồ Đề Sư Tổ
Danh sư ắt xuất cao đồ. Thầy giỏi thì đồ đệ sẽ giỏi giang. Nhưng giỏi giang phải trong khuôn khổ, kỷ luật, để thầy còn ngẩng mặt tự hào khi chúng ta thành công và thành nhân. Chưa có ông thầy nào trên đời mong học trò mình thất...
Những Mỹ Nhân Cổ Trang Hoa Ngữ Đẹp Nhất Trên Màn Ảnh Nhỏ
Mỗi người một vẻ nhưng nói chung, đây đều là những mỹ nhân Hoa ngữ có vẻ đẹp diễm lệ được cư dân mạng Trung Quốc bình chọn là những người đẹp nhất trên màn ảnh nhỏ. Bạn có đồng ý với bảng xếp hạng này không?
Bạn Có Biết Rằng - Chỉ Một Hành Động Nhỏ Của Bạn Cũng Truyền Đầy Cảm Hứng Sống Cho Người Khác?
Thời này chúng ta thường sống quá vội vàng nên bản thân lúc nào cũng cảm thấy ngột ngạt nói chi là có thời gian làm điều gì đó cho người khác. Nhưng bạn ơi hãy chậm lại một chút, bạn có biết rằng: Đôi khi...
Con Đường Đi Đến Thành Công Có Giới Hạn Tuổi Tác Hay Không?
Có người nói, 30 tuổi mà chưa giàu thì có nghĩa là sẽ sống cuộc đời thất bại, nếu tin theo điều ấy thì chắc chắn cuộc sống của bạn sẽ ảm đạm và không bao giờ biết đến mùi vị của thành công. Hãy nhớ, nếu bền chí và...
Hai Vị Thầy Tu: Không Thể Đánh Giá Một Người Tốt Hay Xấu Qua Hình Thức Bên Ngoài
Một con sói hung ác, nó đóng giả thầy tu để ăn thịt một đứa bé bị ốm và sau cùng sói ác kia cũng bị thỏ trừng trị bằng chính ngay cái cách mà nó đã làm với cậu bé. Vậy câu chuyện diễn biến ra sao, mời quý độc giả đón đọc.
20 Câu Nói Về Nụ Cười Khiến Bạn Trở Thành Người Giàu Có Và Đáng Yêu Nhất Quả Đất
Khi bạn mỉm cười thì cơ thể sẽ phát ra một từ trường khiến người khác yêu quý bạn. Hầu hết những người hay cười đều có một cuộc sống ý nghĩa và hạnh phúc. Còn bạn thì sao? Nếu chưa tìm được lý do...
Phạm Phú Thứ: Tiến Sĩ Có Nhiều Đóng Góp Giúp Phát Triển Khoa Kỹ Nước Nhà và Là Vị Quan Đầu Tiên Của Việt Nam Công Du Trời Tây
Đỗ tiến sỹ năm 22 tuổi, làm quan ở 2 đời vua nhà Nguyễn, là người có tư tưởng canh tân, Phạm Phú Thứ có nhiều công lao giúp Đại Việt phát triển khoa kỹ, sau 9 tháng công du bên trời Tây, ông đã mang lại nhiều kiến thức hữu ích...
Dã Tràng Xe Cát Biển Đông và Loài Ngỗng Báo Ân
Tại sao loài Dã Tràng lại ngày đem xe cát lấp bể, tại sao loài Ngỗng lại có cái mào trắng trên đầu và tại sao chúng lại không bao giờ ăn Tép. Câu chuyện Dã Tràng Xe Cát Biển Đông và Loài Ngỗng Báo Ân sẽ giải thích rõ điều đó.
Bất Ngờ Gặp Lại Cố Nhân
Đã từng yêu thương nhau đắm đuối nhưng vì một chút giận hờn, vì một chút trở ngại, vì một chút gì đó... mà lại chia xa để rồi sau gặp lại nhau lại thốt lên "người đi nẻo vắng, ta sang nẻo buồn", thế nhưng dòng đời vẫn trôi,...