Thứ sáu, 14/12/2018 5:14 AM

Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Sơn Căn (Gốc Mũi)

Thứ hai, 05/02/2018 5:01 PM

Sơn căn - tức là phần gốc mũi. Phương pháp quan sát sự thay đổi về hình thái, sắc trạch của vân mạch ở sơn căn để chẩn đoán bệnh tật, gọi là phương pháp chẩn đoán sơn căn. Phương pháp chẩn đoán này chủ yếu vận dụng ở nhi khoa.

Nhìn mũi đoán bệnh: Phương pháp chẩn đoán lâm sàng cao minh.

[Nguyên lý chẩn đoán]

1. Sơn căn, còn gọi là hạ cực, ở phần gốc mũi, giữa hai khóe trong của hai mắt, chính giữa huyệt tình minh. Căn cứ vào nguyên lý "trung, dĩ hậu trung" trong "Nội kinh", vị trí sơn căn đúng vào chỗ phản ánh tình hình của tim. Do bởi vị trí sơn căn ở vào giữa hai khóe trong mắt, thủ thiếu âm tâm kinh "hoàn mục hệ", thủ thái dương tiểu tràng kinh đi tới khóe trong mắt, tim lại có sự tương quan biểu lý với tiểu tràng kinh, kinh khí của nó đều có thể lên đến giữa khóe trong mắt. Vì vậy, sự thay đổi sắc trạch của sơn căn phản ánh rõ nhất về sự tồn vong của tâm khí. Nhất là ở nhi khoa, chẩn sắc sơn căn càng thể hiện tính quan trọng vô cùng.

2. Sơn căn, tức là phần gốc mũi, mũi là khiếu của phổi mà thuộc tỳ kinh, túc đương minh vị kinh. "Âu ấu tập thành" nói rằng: "Sơn căn là nơi bắt đầu túc dương minh kinh mạch"; còn nói "Nếu bú sữa quá độ, vị khí uất ức, tất có vân xanh đen, cắt ngang ở vị trí sơn căn", Chứng minh rằng, sự thay đổi lạc mạch ở sơn căn, có thể đoán biết được bệnh của các tạng phủ như phế, tỷ, vị...; quan sát chẩn đoán mạch lạc cắt ngang sơn căn, trong điều nói về "Tỳ phế có bệnh, lấy tỳ là chính" có giá trị tham khảo nhất định.

[Phương pháp quan sát chẩn đoán]

Trong điều kiện ánh sáng tự nhiên đầy đủ, người được kiểm tra ngồi quay mặt ra cửa, người kiểm tra quan sát tỷ mỉ vị trí, vân mạch ở trên sơn căn (tức là các mao mạch ô trên sơn căn (tức là các mao mạch hiện lộ dưới da) về hình thái (hình ngang, đường dọc, đường xiên...), sắc trạch 9 màu vàng, màu xanh, màu đỏ, màu đen...).
Mạch vân của trẻ em khởe mạnh có màu vân xanh mờ mờ, hoặc có thể liền ‘đến 'Sống mũi, lông mày; nếu có bệnh thì gân xanh lộ rõ, màu sắc đậm hơn.

[Vận dụng lâm sàng]

1. Mạch vân trên sơn căn trẻ em có dạng đi ngang (hình chữ nhất), đa số là mắc chứng bệnh ở hệ thống tiêu hóa (như tiêu hóa không tốt, viêm đường ruột, thường thấy ở các chứng nôn mửa, ỉa chảy, tích trệ, các loại giun, bệnh cam... thuộc bệnh chứng tỳ vị. Trong 1.000 bệnh nhi được kiểm tra quan sát, có 369 trường hợp có vân mạch nằm ngang sơn căn, trong đó có 228 trường hộp xuất hiện bệnh chứng như trên đã nói.

2. Mạch vân ở sơn căn trẻ em có kiểu đi dọc đứng (như hình số 1), đa số thấy ở các bệnh chướng thuộc phế kinh như ho, hao suyễn, viêm phổi ho suyễn, cảm mạo (như viêm phế quản, hen suyễn phế quản, cảm nhiễm đường hô hấp trên). Trong 358 bệnh nhi được kiểm tra mạch vân ở sơn căn, có 218 trường hợp xuất hiện bệnh chứng như trên.

3. Mạch vân ở sơn căn trẻ em có hình ngang và dọc hỗn hợp, đa số là đồng thời có bệnh ở hệ thống tiêu hóa và hệ thống hô hấp, có thể đồng thời xuất hiện triệu chứng bệnh ở tỳ vị và tim phổi.

4. Mạch vân ở sơn căn trẻ em có dạng hình móc câu (hình chữ U) hoặc kiểu đường xiên (hình như dấu \) thì giá trị lâm sàng của nó không lớn lắm.

5. Mạch vân sơn căn trẻ em có màu xanh, bao gồm từ xanh nhạt đến màu đen, đa số là bệnh ở hệ thống tiêu hóa. Thường thấy ở các bệnh như: Kinh phong, đa số là can dương vọng động hoặc tâm can hỏa thịnh gây nên, hoặc bệnh lâu trung khí hư suy, mộc mạnh đè thể mà thành kinh phong mãn; Trung hàn đau bụng, đa số là hệ can kinh khí trệ hoặc can tỳ bất hòa, gây ra bú ăn tích trệ mà xuất hiện tích khí đau bụng, giun đường ruột, tả lỵ, thoát vị...; cũng có trường hợp kinh tiết, đại diện màu xanh, kèm theo sốt nhẹ và bồn chồn không yên. Cho nên mạch vân màu xanh ở sơn căn là phong, là hàn, là đau, đa số là triệu chứng của can kinh.

Trong "Y học chính truyện" đời nhà Minh có ghi một bài thang thị ca: "Sơn căn nhược kiến mạch hoành thanh, thử chứng minh tri lưỡng độ kinh, xích hắc nhân sâu thời thổ tả, sắc hồng đề dạ bất tằng đình". Trong 288 bệnh nhân có mạch vân màu xanh mà Nghiêu Hồng Hiếu quan sát, thì có 160 bệnh nhân bị bệnh can kinh như kinh phong, bệnh giun, tả tiết, cảm mạo...

6. Mạch vân màu vàng ở sơn căn trẻ em, đa số thuộc tỳ hư hoặc thấp thịnh, thường thấy ở các chứng bệnh như tích trệ (tiêu hóa không tốt) tiết tả (viêm đường ruột cấp và mạn tính), kết lỵ, bệnh cam.... Bệnh nhân bị tích trệ đa số do tỳ hư thấp khôn hoặc tỳ vị có nhiệt; trẻ bị tiết tả và bệnh lỵ, đa số là thấp nhiệt nội uẩn, bú không tiêu; trẻ bị chứng cam, đa số là tỳ, vị hư tổn, mất điều hòa chức năng vận hóa, cho nên mạch vân sơn căn có màu vàng, bệnh của nó là hư, là nhiệt, là thấp, biểu thị bệnh ở tỳ vị. Trong 322 bệnh nhi xuất hiện mạch vân màu vàng ở sơn căn qua kiểm tra quan sát, thì có 229 bệnh nhi có triệu chứng bị bệnh về tỳ vị, như tiết tả (ỉa chẩy) tích trệ, nôn mửa, bệnh giun, bệnh cam, lở miệng....

7. Mạch vân ở sơn căn trẻ em có màu đỏ, chủ về nhiệt, biểu thị chứng nhiệt tim, phổi, trong đó đa số là bị bệnh về hệ thống hô hấp. Thường thấy ở các bệnh như cảm mạo, hen suyễn, ho, viêm phổi, xuất hiện ở các trẻ em đang bú sữa như ngoại hàn nội nhiệt, hoặc phong nhiệt ho, hoặc ngoại cảm phong nhiệt kết ở cổ họng, hoặc hen suyễn do đàm nhiệt bế phế. Trong 390 bệnh nhi có mạch vân màu đỏ ở sơn căn, có 212 bệnh nhi mắc bệnh chứng thuộc phế kinh như cảm mạo, ho, hen suyễn, viêm phổi hen suyễn.... Biểu hiện lâm sàng đa số thấy các chứng như ngoại cảm thời tà, phát sốt, ho, hen suyễn, có tiếng đờm, thở gấp, đêm bồn chồn không yên, đờ đẫn, khát nưốc đại tiện khô táo..., phù hợp với thuyết "hồng sắc kiếm nhi nhiệt đàm ủng thịnh" trong "Sát nhi hình sắc phú".

8. Sắc trạch sơn căn tươi sáng thì đa số là bệnh mới, triệu chứng tương đốì nhẹ dễ trị. Màu sắc ảm đạm mà trệ là bệnh lâu, triệu chứng khá nặng triền miên khó khởi. Mày sơn căn trắng sáng, thường thấy ở người có bệnh tim, khi tâm dương hư càng nặng; nhưng khi tim đang bị ứ trở máu, nếu nhẹ thì có màu xanh xám, nặng thì có màu tím tối. Sơn căn trẻ em xanh xám, biểu thị tâm dương không đủ, khi sơn căn chuyển tối, là biểu thị khí huyết xấu.

9. Màu sơn căn sáng là nhiệt, tối trệ là hàn là thấp, sắc nhạt là khí hư.

[Nghiên cứu hiện đại]

Lão Đông y chuyên khoa nhi nổi tiếng Đổng Diên Dao đã phát hiện chẩn sắc sơn căn trẻ em quả thực có chỗ liên quan đến bệnh chứng tỳ vị, phế biểu, cho rằng gân mạch xuất hiện cắt ngang sơn căn trẻ em có liên quan mật thiết với bệnh tật tỳ vị. Trẻ bị bệnh tỳ vị (trong 47 ví dụ) thì tuyệt đại đa số có màu khác thường ở sơn căn (2 bệnh nhi); mà trong 22 trường hợp tà ở ngực phổi thì đa số màu xanh tôi biểu hiện ở phần cao của sơn căn, hoặc ở ấn đường, gân mạch đi thành thế xiên hoặc đi thẳng vào giữa ấn đương.

Gân xanh xuất hiện ở sơn căn đa số thuộc về bệnh tỳ vị: đồng thời nếu ở ấn đường xuất hiện gân xanh hơi đen hoặc đỏ, đa số chủ về tâm nhiệt phát kinh (bồn chồn lo sợ không yên).

Qua kiểm tra nghiên cứu quan hệ sơn căn trẻ em với lượng kẽm trong tóc, quan sát 100 bệnh nhi thì thấy, ngoài sơn căn có đột khởi gân xanh ra, còn có các triệu chứng như sắc mặt vàng, chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng, vân ngón tay tím, có thể ăn khởe, sau khi ăn bụng trướng đau, đại tiện khô ít không có quy luật, lòng bàn tay nóng, mạch tế hoạt..., hàm lượng kẽm trong tóc giảm thấp hơn mức bình thưòng rõ rệt (P < 0,01). Cho uống thuốc Đông y điều hòa tỳ vị, phối hợp sau khi ăn cho uống đường sunphát kẽm, mỗi lần 1CC, mỗi ngày 2 lần, liên tục sau 1 tháng, thì sơn căn và những triệu chứng khác đều hoàn toàn mất hết, hàm lượng kẽm trong tóc tăng cao rõ rệt so vối trước khi điều trị.

 

Nguồn tham khảo

Y Tướng Học Truyền Thống Phương Đông (Phan Cử) - Tập 1: Chương 2.

Quan tâm  
5

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Lenitral có tác dụng điều trị huyết áp cao trong khi phẫu thuật, kiểm soát suy tim sung huyết do đau tim, điều trị đau ngực ở một số bệnh nhân và giảm huyết áp trong khi phẫu thuật.
Viêm Não Và Viêm Màng Não Có Phải Là Một Bệnh?
Viêm não và viêm màng não có triệu chứng ban đầu khá giống với các bệnh khác, bệnh được chẩn đoán xác định nhờ các xét nghiệm. Và bạn nên nhớ rằng viêm não và viêm màng não là hai bệnh khác nhau chứ không phải là một...
Xét Nghiệm Chloride Trong Máu
Xét Nghiệm Chloride Trong Máu là một xét nghiệm đo Clor trong huyết thanh (huyết thanh là một phần của máu không chứa fibrinogen).
Vitamin D Có Thực Sự Thần Hiệu Như Người Ta Vẫn Tưởng?
Vitamin D có thực sự tốt như người ta vẫn tưởng? hay chỉ là những lời đồn thổi vô căn cứ nhằm quảng bá cho một thương hiệu thực phẩm chức năng nào đó? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ.
Công Nghệ Nano, Sự Kết Hợp Tuyệt Vời Giữa Y Học Cổ Truyền Và Y Học Hiện Đại
Công nghệ Nano đang làm mưa làm gió trên thị trường thuốc tại việt nam nói riêng và thế giới nói chung. Vậy đó là gì mà đặc biệt quá vậy? Có thật sự công hiệu trong điều trị bệnh hay không? Mời cả nhà theo...
Fibrin
Fibrin là sản phẩm sau cùng của tiến trình đông máu, sản sinh ra do tác động của enzyme thrombin trên chất tạo ra huyết tương là tiền thân hòa tan được của fibrin.
Rượu Kế
Rượu Kế hay còn gọi là Tửu Kế, Cồn Kế, là dụng cụ được dùng để xác định độ rượu, độ chìm của Rượu Kế trong dung dịch càng nhiều thì rượu càng nặng.
Trosyd - Thuốc Điều Trị Nấm Bàn Chân Và Nấm Da
Trosyd điều trị tại chỗ bệnh nấm bàn chân và bệnh nấm da gây ra bởi T. rubrum, T. mentagrophytes, E. floccosum, nấm Candida ở da do C. albicans, bệnh nấm da do M. furfur (P. orbiculare).
pH Nước Tiểu Là Gì?
pH là đại lượng đặc trưng cho độ toan-kiềm (acid-base) của một chất dịch như pH máu hoặc pH nước tiểu. Để hiểu thêm về độ pH nước tiểu là gì thì mời bạn tham khảo bài viết dưới đây nhé!
Bí Ẩn Xác Ướp Không Đầu Đã Được Giải Mã
Trong một ngôi mộ cổ ở Ai Cập, các nhà khảo cổ đã tìm thấy một cái đầu và một thân hình mất tứ chi. Trong hơn 100 năm qua, người ta đã tranh luận rất nhiều về xác ướp không đầu này nhưng vẫn chưa ngã ngũ ra là cái đầu ấy...