Thứ tư, 20/06/2018 4:15 PM

Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Sơn Căn (Gốc Mũi)

Thứ hai, 05/02/2018 5:01 PM

Sơn căn - tức là phần gốc mũi. Phương pháp quan sát sự thay đổi về hình thái, sắc trạch của vân mạch ở sơn căn để chẩn đoán bệnh tật, gọi là phương pháp chẩn đoán sơn căn. Phương pháp chẩn đoán này chủ yếu vận dụng ở nhi khoa.

Nhìn mũi đoán bệnh: Phương pháp chẩn đoán lâm sàng cao minh.

[Nguyên lý chẩn đoán]

1. Sơn căn, còn gọi là hạ cực, ở phần gốc mũi, giữa hai khóe trong của hai mắt, chính giữa huyệt tình minh. Căn cứ vào nguyên lý "trung, dĩ hậu trung" trong "Nội kinh", vị trí sơn căn đúng vào chỗ phản ánh tình hình của tim. Do bởi vị trí sơn căn ở vào giữa hai khóe trong mắt, thủ thiếu âm tâm kinh "hoàn mục hệ", thủ thái dương tiểu tràng kinh đi tới khóe trong mắt, tim lại có sự tương quan biểu lý với tiểu tràng kinh, kinh khí của nó đều có thể lên đến giữa khóe trong mắt. Vì vậy, sự thay đổi sắc trạch của sơn căn phản ánh rõ nhất về sự tồn vong của tâm khí. Nhất là ở nhi khoa, chẩn sắc sơn căn càng thể hiện tính quan trọng vô cùng.

2. Sơn căn, tức là phần gốc mũi, mũi là khiếu của phổi mà thuộc tỳ kinh, túc đương minh vị kinh. "Âu ấu tập thành" nói rằng: "Sơn căn là nơi bắt đầu túc dương minh kinh mạch"; còn nói "Nếu bú sữa quá độ, vị khí uất ức, tất có vân xanh đen, cắt ngang ở vị trí sơn căn", Chứng minh rằng, sự thay đổi lạc mạch ở sơn căn, có thể đoán biết được bệnh của các tạng phủ như phế, tỷ, vị...; quan sát chẩn đoán mạch lạc cắt ngang sơn căn, trong điều nói về "Tỳ phế có bệnh, lấy tỳ là chính" có giá trị tham khảo nhất định.

[Phương pháp quan sát chẩn đoán]

Trong điều kiện ánh sáng tự nhiên đầy đủ, người được kiểm tra ngồi quay mặt ra cửa, người kiểm tra quan sát tỷ mỉ vị trí, vân mạch ở trên sơn căn (tức là các mao mạch ô trên sơn căn (tức là các mao mạch hiện lộ dưới da) về hình thái (hình ngang, đường dọc, đường xiên...), sắc trạch 9 màu vàng, màu xanh, màu đỏ, màu đen...).
Mạch vân của trẻ em khởe mạnh có màu vân xanh mờ mờ, hoặc có thể liền ‘đến 'Sống mũi, lông mày; nếu có bệnh thì gân xanh lộ rõ, màu sắc đậm hơn.

[Vận dụng lâm sàng]

1. Mạch vân trên sơn căn trẻ em có dạng đi ngang (hình chữ nhất), đa số là mắc chứng bệnh ở hệ thống tiêu hóa (như tiêu hóa không tốt, viêm đường ruột, thường thấy ở các chứng nôn mửa, ỉa chảy, tích trệ, các loại giun, bệnh cam... thuộc bệnh chứng tỳ vị. Trong 1.000 bệnh nhi được kiểm tra quan sát, có 369 trường hợp có vân mạch nằm ngang sơn căn, trong đó có 228 trường hộp xuất hiện bệnh chứng như trên đã nói.

2. Mạch vân ở sơn căn trẻ em có kiểu đi dọc đứng (như hình số 1), đa số thấy ở các bệnh chướng thuộc phế kinh như ho, hao suyễn, viêm phổi ho suyễn, cảm mạo (như viêm phế quản, hen suyễn phế quản, cảm nhiễm đường hô hấp trên). Trong 358 bệnh nhi được kiểm tra mạch vân ở sơn căn, có 218 trường hợp xuất hiện bệnh chứng như trên.

3. Mạch vân ở sơn căn trẻ em có hình ngang và dọc hỗn hợp, đa số là đồng thời có bệnh ở hệ thống tiêu hóa và hệ thống hô hấp, có thể đồng thời xuất hiện triệu chứng bệnh ở tỳ vị và tim phổi.

4. Mạch vân ở sơn căn trẻ em có dạng hình móc câu (hình chữ U) hoặc kiểu đường xiên (hình như dấu \) thì giá trị lâm sàng của nó không lớn lắm.

5. Mạch vân sơn căn trẻ em có màu xanh, bao gồm từ xanh nhạt đến màu đen, đa số là bệnh ở hệ thống tiêu hóa. Thường thấy ở các bệnh như: Kinh phong, đa số là can dương vọng động hoặc tâm can hỏa thịnh gây nên, hoặc bệnh lâu trung khí hư suy, mộc mạnh đè thể mà thành kinh phong mãn; Trung hàn đau bụng, đa số là hệ can kinh khí trệ hoặc can tỳ bất hòa, gây ra bú ăn tích trệ mà xuất hiện tích khí đau bụng, giun đường ruột, tả lỵ, thoát vị...; cũng có trường hợp kinh tiết, đại diện màu xanh, kèm theo sốt nhẹ và bồn chồn không yên. Cho nên mạch vân màu xanh ở sơn căn là phong, là hàn, là đau, đa số là triệu chứng của can kinh.

Trong "Y học chính truyện" đời nhà Minh có ghi một bài thang thị ca: "Sơn căn nhược kiến mạch hoành thanh, thử chứng minh tri lưỡng độ kinh, xích hắc nhân sâu thời thổ tả, sắc hồng đề dạ bất tằng đình". Trong 288 bệnh nhân có mạch vân màu xanh mà Nghiêu Hồng Hiếu quan sát, thì có 160 bệnh nhân bị bệnh can kinh như kinh phong, bệnh giun, tả tiết, cảm mạo...

6. Mạch vân màu vàng ở sơn căn trẻ em, đa số thuộc tỳ hư hoặc thấp thịnh, thường thấy ở các chứng bệnh như tích trệ (tiêu hóa không tốt) tiết tả (viêm đường ruột cấp và mạn tính), kết lỵ, bệnh cam.... Bệnh nhân bị tích trệ đa số do tỳ hư thấp khôn hoặc tỳ vị có nhiệt; trẻ bị tiết tả và bệnh lỵ, đa số là thấp nhiệt nội uẩn, bú không tiêu; trẻ bị chứng cam, đa số là tỳ, vị hư tổn, mất điều hòa chức năng vận hóa, cho nên mạch vân sơn căn có màu vàng, bệnh của nó là hư, là nhiệt, là thấp, biểu thị bệnh ở tỳ vị. Trong 322 bệnh nhi xuất hiện mạch vân màu vàng ở sơn căn qua kiểm tra quan sát, thì có 229 bệnh nhi có triệu chứng bị bệnh về tỳ vị, như tiết tả (ỉa chẩy) tích trệ, nôn mửa, bệnh giun, bệnh cam, lở miệng....

7. Mạch vân ở sơn căn trẻ em có màu đỏ, chủ về nhiệt, biểu thị chứng nhiệt tim, phổi, trong đó đa số là bị bệnh về hệ thống hô hấp. Thường thấy ở các bệnh như cảm mạo, hen suyễn, ho, viêm phổi, xuất hiện ở các trẻ em đang bú sữa như ngoại hàn nội nhiệt, hoặc phong nhiệt ho, hoặc ngoại cảm phong nhiệt kết ở cổ họng, hoặc hen suyễn do đàm nhiệt bế phế. Trong 390 bệnh nhi có mạch vân màu đỏ ở sơn căn, có 212 bệnh nhi mắc bệnh chứng thuộc phế kinh như cảm mạo, ho, hen suyễn, viêm phổi hen suyễn.... Biểu hiện lâm sàng đa số thấy các chứng như ngoại cảm thời tà, phát sốt, ho, hen suyễn, có tiếng đờm, thở gấp, đêm bồn chồn không yên, đờ đẫn, khát nưốc đại tiện khô táo..., phù hợp với thuyết "hồng sắc kiếm nhi nhiệt đàm ủng thịnh" trong "Sát nhi hình sắc phú".

8. Sắc trạch sơn căn tươi sáng thì đa số là bệnh mới, triệu chứng tương đốì nhẹ dễ trị. Màu sắc ảm đạm mà trệ là bệnh lâu, triệu chứng khá nặng triền miên khó khởi. Mày sơn căn trắng sáng, thường thấy ở người có bệnh tim, khi tâm dương hư càng nặng; nhưng khi tim đang bị ứ trở máu, nếu nhẹ thì có màu xanh xám, nặng thì có màu tím tối. Sơn căn trẻ em xanh xám, biểu thị tâm dương không đủ, khi sơn căn chuyển tối, là biểu thị khí huyết xấu.

9. Màu sơn căn sáng là nhiệt, tối trệ là hàn là thấp, sắc nhạt là khí hư.

[Nghiên cứu hiện đại]

Lão Đông y chuyên khoa nhi nổi tiếng Đổng Diên Dao đã phát hiện chẩn sắc sơn căn trẻ em quả thực có chỗ liên quan đến bệnh chứng tỳ vị, phế biểu, cho rằng gân mạch xuất hiện cắt ngang sơn căn trẻ em có liên quan mật thiết với bệnh tật tỳ vị. Trẻ bị bệnh tỳ vị (trong 47 ví dụ) thì tuyệt đại đa số có màu khác thường ở sơn căn (2 bệnh nhi); mà trong 22 trường hợp tà ở ngực phổi thì đa số màu xanh tôi biểu hiện ở phần cao của sơn căn, hoặc ở ấn đường, gân mạch đi thành thế xiên hoặc đi thẳng vào giữa ấn đương.

Gân xanh xuất hiện ở sơn căn đa số thuộc về bệnh tỳ vị: đồng thời nếu ở ấn đường xuất hiện gân xanh hơi đen hoặc đỏ, đa số chủ về tâm nhiệt phát kinh (bồn chồn lo sợ không yên).

Qua kiểm tra nghiên cứu quan hệ sơn căn trẻ em với lượng kẽm trong tóc, quan sát 100 bệnh nhi thì thấy, ngoài sơn căn có đột khởi gân xanh ra, còn có các triệu chứng như sắc mặt vàng, chất lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng, vân ngón tay tím, có thể ăn khởe, sau khi ăn bụng trướng đau, đại tiện khô ít không có quy luật, lòng bàn tay nóng, mạch tế hoạt..., hàm lượng kẽm trong tóc giảm thấp hơn mức bình thưòng rõ rệt (P < 0,01). Cho uống thuốc Đông y điều hòa tỳ vị, phối hợp sau khi ăn cho uống đường sunphát kẽm, mỗi lần 1CC, mỗi ngày 2 lần, liên tục sau 1 tháng, thì sơn căn và những triệu chứng khác đều hoàn toàn mất hết, hàm lượng kẽm trong tóc tăng cao rõ rệt so vối trước khi điều trị.

 

Nguồn tham khảo

Y Tướng Học Truyền Thống Phương Đông (Phan Cử) - Tập 1: Chương 2.

Quan tâm  
4

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

4 Cách Sơ Cứu Nhanh Khi Bị Trúng Độc Bằng Trứng Gà
Trúng độc (thuốc sâu, thạch tín...) phải đi cấp cứu ở bệnh viện. Nếu giao thông ách tắc, không có cách nào đi viện ngày thì chọn mấy phương thuốc sau để sơ cứu rồi đưa đi bệnh viện sau:
Trị Ho, Viêm Họng, Nôn Mửa Và Nước Ăn Chân Bằng Quả Me Rừng
Quả me rừng có vị chua ngọt, hơi chát, tính mát. Có tác dụng hạ nhiệt, tiêu viêm, nhuận phế hoà đàm, sinh tân chỉ khát. Ở Ấn Ðộ người ta cũng dùng làm thuốc làm mát, lợi tiểu, nhuận tràng. Bài viết dưới đây sẽ giới thiệu...
Cây Chữa Rắn Cắn - Eupatorium Rugosum
Cây chữa rắn cắn hay White Snakeroot (Eupatorium rugosum) là một thành viên thuộc họ cúc ở Bắc Mỹ. Hoa White Snakeroot màu trắng rất đẹp, thoạt nhìn có phần vô hại và "mỏng manh" tuy nhiên đây lại là loài cây mang độc tính cực mạnh, lọt...
Cây Xô Thơm - Salvia Officinalis
Từ xưa, cây Xô thơm (Salvia Officinalis) được xem là một loại thảo mộc thiêng liêng, đặc biệt là người La Mã tin rằng cây xô thơm có thể chữa khỏi tất cả mọi bệnh tật, kéo dài cuộc sống con người. Người Trung Quốc cũng đánh giá...
Trị Rắn Độc Cắn Bằng Trứng Gà Cực Kỳ Hiệu Nghiệm
Khi bị rắn độc cắn bạn hãy buộc kỹ trên dưới chỗ cắn không cho nọc độc truyền đi khắp nơi. Dùng dao hoặc kim khử trùng chích chỗ bị cắn và nặn nọc độc ra hoặc dùng bình hút hút hết chất độc ra. Sau đó dùng các bài...
Phương Pháp Ngâm Rượu với Rễ Cây Nhàu Để Chữa Đau Lưng Nhức Mỏi và Tê Bại
Nhàu là một trong những cây thuốc quý với rất nhiều tác dụng, tất cả các bộ phận của cây Nhàu đều dùng làm thuốc được nhưng trong khuôn khổ bài viết này chúng tôi xin mạn phép chỉ hướng dẫn quý độc giả Phương Pháp Ngâm Rượu...
Cá Nheo - Parasilurus Asotus
Thịt cá nheo (niềm ngư nhục) Có vị ngọt, tính ấm, không độc, có tác dụng tư âm, bổ khí, mát máu, chỉ huyết, kiện tỳ, khai vị, thông kinh, lợi tiểu, tiêu thũng, chữa phù thũng, tiểu tiện bất lợi, chứng mắt miệng méo xệch, đau dạ...
Sữa Đậu Nành
Trong sữa đậu nành có vitamin A, B1, B2, D, PP, K, F và các men có ích cho tiêu hóa. Ngoài ra, đồ uống này còn chứa chất isoflavon bù lại tình trạng thiếu oestrogene của phụ nữ có tuổi, chống loãng xương, phòng trị ung thư vú. Nó cũng cải...
Thất Bảo Mỹ Nhiệm Đơn
Thất Bảo Mỹ Nhiệm Đơn là bài thuốc quý có tác dụng bổ thận tráng dương, ích tinh bổ khí huyết. Bài thuốc được dùng chữa các chứng khí huyết bất túc sau khi mắc bệnh lâu ngày. Trường hợp bệnh nhân bị tai biến mạch não,...
Ngải Đen
Có 3 loại ngải đen: Ngải có hoa màu đen, lá màu đen và củ màu đen. Ngải đen là dòng ngải quý hiếm, không những có linh khí rất mạnh trong huyền môn mà nó còn là một loại dược thảo có khả năng trị được nhiều bệnh và bổ dưỡng.