Thứ hai, 22/01/2018 11:16 PM

Thất Tuế Thần Đồng Vũ Công Duệ: Vị Trạng Nguyên Trung Thần Tử Tiết Dành Truyền Sang Tận Trung Hoa

Thứ năm, 21/12/2017 8:14 AM

Học một biết mười, ngay từ nhỏ đã nổi danh gần xa và được người đời gọi là "thất tuế thần đồng", 7 tuổi đã đọc thông viết thạo, biết làm thơ. Thi đậu trạng nguyên năm 22 tuổi và được vua giao cho nhiều trọng trách quan trọng của triều đình và là một trong những nhân tài đất Việt được Thanh triều kính nể. Ông chính là trạng nguyên Vũ Công Duệ.

Mọc dù học lỏm nhưng Vũ Nghĩa Chi đã nhanh chóng trở nên xuất chúng.

Cậu bé cõng em học lỏm

Cậu bé Vũ Nghĩa Chi sinh năm 1468 trong một gia đình nghèo ở làng Trình Xá, tỉnh Phú Thọ. Bố mẹ cậu suốt ngày phải làm việc ngoài đồng mà cũng không đủ tiền lo cho con ăn học. Đã thế Vũ Nghĩa Chi lại phải hàng ngày trông em, lo việc bếp núc.

Trong một lần tình cờ đi ngang qua lớp học của thầy đồ mở gần nhà, Vũ Nghĩa Chi đứng ngoài nghe thầy giảng về chữ nghĩa thì cảm thấy rất yêu thích. Từ đó về sau cứ đến giờ học là cậu lại cõng em đứng ngoài hành lang để học lỏm.

Thầy đồ nghĩ rằng cậu bé chỉ tò mò đứng ngoài xem cho biết, thế nhưng lạ thay đã hơn nửa năm qua, cậu bé vẫn không vắng một buổi nào. Cứ vào giờ học thầy đồ lại đưa mắt nhìn ra hành lang và thấy cậu bé cõng em nhìn vào lớp học nghe giảng bài.

Vậy là thầy đồ nghĩ cách để thử tài cậu bé nọ. Ông định bụng ra một câu hỏi khó, để nếu cậu bé ngoài hành lang thực sự là người tài, thì ông sẽ tìm cách giúp đỡ. Còn nếu cậu không trả lời được thì có nghĩa là không có phúc phận, sẽ cả thẹn mà không đến nhìn ngó khiến học trò mất tập trung.

Đầu tiên, thầy đồ hỏi các học trò ngồi trong lớp trước, nhưng câu trả lời đều khiến thầy không ưng ý. Sau đó, ông mới đưa mắt nhìn ra “cậu trò học lỏm” hỏi: “Liệu con có đáp được câu hỏi của ta không?”. Câu trả lời của Vũ Nghĩa Chi khiến thầy rất hài lòng, các trò trong lớp cũng trố mắt thán phục.

Sau lớp học, thầy hỏi thăm mới biết Vũ Nghĩa Chi do gia cảnh nghèo khó nên không có tiền đi học. Thầy bèn cho phép cậu từ nay trở đi có thể đàng hoàng vào lớp.

Thầy đồ còn nói: “Cái tên Vũ Nghĩa Chi tuy hay nhưng chưa xứng với tài năng của con, nay thầy đổi cho con thành Vũ Công Duệ (thông minh, tài chí), con có vừa ý không?”. Nghĩa Chi đồng ý rồi vái tạ thầy, bế em ra về.

Thất tuế thần đồng

Được chính thức cho vào lớp, Vũ Công Duệ càng ngày càng thể hiện tài trí của mình. Dân gian vẫn còn lưu truyền nhiều giai thoại về ông.

Một lần có người đến nhà đòi nợ, chỉ thấy có Vũ Công Duệ ở nhà, bèn hỏi: “Bố mẹ mày đâu?”.

Duệ đáp rằng: “Bố tôi đi nhổ cây sống, trồng cây chết; mẹ tôi đi bán gió, mua trăng”.

Người đòi nợ lấy làm lạ, không biết cha mẹ cậu làm gì mà cậu nói thế, bèn căn vặn mãi. Thấy Duệ chỉ cười không đáp, ông ta bèn dỗ dành: “Mày mà nói thật, ta sẽ tha nợ cho nhà mày, không đòi nữa”.

Mẹ đi bán gió mua trăng.

Duệ lấy cục đất dẻo bảo người nọ in ngón tay vào làm tin, người kia cũng làm theo thử xem sao.

Sau rồi Duệ bèn giải là: “Cha tôi đi nhổ mạ cấy lúa, còn mẹ tôi đi bán quạt mua dầu về thắp đèn buổi tối”.

Người đòi nợ thấy Duệ giải hợp lý, lấy làm kỳ lạ lắm, lẳng lặng ra về.

Hôm khác chủ nợ lại đến nhằm lúc bố mẹ có nhà. Vũ Công Duệ đưa hòn đất có vết tay in lần trước ra nói: “Tay ông điểm chỉ vào đây rồi còn đòi gì nữa!”. Chủ nợ cũng cả cười nói với bố mẹ Duệ rằng nên khuyến khích cậu bé này đi học, còn khoản nợ coi như là ông giúp tiền đèn sách.

Duệ học rất thông minh, 7 tuổi đã đọc thông viết thạo và biết làm thơ, các sách kim cổ chỉ đọc là thuộc, người đương thời thường gọi cậu là “Thất tuế thần đồng”.

Trạng nguyên

Khi thi Hương, Vũ Công Duệ đỗ giải nguyên. Năm Hồng Đức thứ 21 (1490), dưới thời vua Lê Thánh Tông, Vũ Công Duệ đỗ trạng nguyên khi mới 22 tuổi.

Nhờ tính cương trực, Vũ Công Duệ được vua cất nhắc lên làm đô ngự sử, là chức quan cao nhất trong Ngự Sử Đài của nhà Lê. Thời bấy giờ, Ngự Sử Đài là cơ quan có đặc quyền được tấu lên tất cả mọi việc không đúng hoặc chưa tốt của các quan lại.

Nhờ tài năng và cương trực nên Vũ Công Duệ được vua ban chức Ngự sử đài.

Vũ Công Duệ được các quan trong triều đình kính nể. Suốt 32 năm làm quan, ông giữ các vị trí trọng yếu qua các đời vua Thánh Tông, Hiến Tông, Túc Tông, Uy Mục, Tương Dực và Chiêu Tông.

Đến đời vua Chiêu Tông, ông giữ chức Lại bộ thượng thư kiêm Đông các đại học sĩ nhập thị kinh diên, được tặng Thiếu bảo, tước Trình Khê hầu và được ban phong là Trinh Ý công thần.

Trung thần tử tiết

Theo “Khâm định Việt sử thông giám cương mục”, năm 1522, Mạc Đăng Dung soán quyền, phế truất vua Chiêu Tông, lập vua Lê Cung Hoàng. Thế nhưng Vũ Công Duệ quyết trung thành với với vua Lê Chiêu Tông chứ không theo nhà Mạc.

Vũ Công Duệ một đời trung thành với nhà Lê.

Biết trung thành với nhà Lê thì thế nào cũng bị giết, Vũ Công Duệ đến lạy tạ lăng mộ các vua Lê ở Lam Sơn rồi tự tận.

Về cái chết của ông, có nhiều nguồn tư liệu khác nhau. Có nguồn cho rằng ông đeo ấn ngự sử nhảy xuống cửa bể Thần Phù (Thanh Hóa) tự trầm vào ngày 16 tháng 8 (âm lịch) năm Nhâm Ngọ (1522), sau 32 năm tận tuỵ.

Theo “Khâm định Việt sử thông giám cương mục” ghi chép lại thì Vũ Công Duệ cùng lại bộ thượng thư Ngô Hoán và môn đồ là Nguyễn Mẫn Đốc thống suất hương binh đi theo vua Lê Chiêu Tông, nhưng đến Thanh Hóa thì mất liên lạc với vua. Nguyên nhân là do Trịnh Tuy bức vua phải rời đi sau khi thấy vua không làm chủ được chính sự. Không tìm được vua, mọi người đến bái lăng tẩm nhà Lê ở Lam Sơn rồi tự vẫn vào tháng 10/1522.

Cuốn “Sách văn học thế kỷ XV-XVII” lại ghi chép rằng Vũ Công Duệ uống thuộc độc tự vẫn. Còn theo bài viết “Danh nhân Vũ Duệ” của tác giả Vũ Kim Biên thì cả Vũ Công Duệ và Nguyễn Mẫn Đốc đều lao đầu vào đá mà chết.

Tưởng nhớ

Sau khi đánh dẹp xong nhà Mạc, năm 1666, vào đời vua Lê Huyền Tông, triều đình bàn luận công lao, Vũ Công Duệ đứng đầu trong số 13 trung thần tử tiết. Di cốt của ông được đưa từ Thanh Hóa về quê ở làng Trình Xá, tỉnh Phú Thọ mai táng.

Vũ Công Duệ cũng là một trong những nhà lý học hàng đầu lúc bấy giờ. Dù đã mất nhưng tên tuổi của ông cũng lan sang tận nhà Thanh.

Đời vua Khang Hy, năm Chính Hòa thứ tư (1683), sứ giả nhà Thanh là Chu Sán dâng biểu tấu về nhân tài Đại Việt lên triều đình như sau:

Nhân vật nước này, về phần lý học có Trình Tuyền (tức Nguyễn Bỉnh Khiêm), Vũ Duệ, Nguyễn Đăng Cảo và Hồ Sĩ Dương; về phần kinh tế (kinh bang tế thế) có Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trung Ngạn, Nguyễn Trãi, Lương Thế Vinh; còn về phần văn học có khá nhiều.

Đền thờ trạng nguyên Vũ Công Duệ được xây dựng ở đầu làng. Ở cổng đền có ghi 3 chữ “Tiết nghĩa từ”, phía trong có tấm hoành phi ghi 4 chữ “Vương thất huân lao”. Đây đều là do vua Lê Huyền Tông ban. Vũ Công Duệ cũng được phong là “Thượng đẳng phúc thần”.

Đền thờ trạng nguyên Vũ Công Duệ.

Người dân làng Trình Xá tôn Vũ Công Duệ làm thành hoàng làng. Lễ tế chính được tổ chức hàng năm vào ngày 16 tháng 8 (âm lịch), tức ngày mất của ông.

 

Nguồn tham khảo

Trithucvn

Quan tâm  
3

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Bài viết cùng chuyên mục

 
Im Lặng, Lắng Nghe, Ghi Nhớ, Hành Động Và Khôn Ngoan Là 5 Cung Bậc Khác Nhau Của Trí Tuệ
Im lặng, lắng nghe, ghi nhớ, hành động và khôn ngoan là 5 cung bậc khác nhau của trí tuệ. Hãy học cách lắng nghe nhiều hơn và im lặng đúng lúc, để cảm nhận hết những âm thanh kỳ diệu của cuộc sống bạn nhé! Đừng vội...
Biển Mặn: Truyện Ngắn Thổi Vào Hồn Độc Giả Nhiều Suy Tư
Từng con sóng bạc đầu chạy vào bờ, lớp lớp sóng sau xô lên sóng trước, biển rì rào mênh mông, những cơn gió mang vị mặn thổi qua khóe mắt, qua mái tóc, để rồi đôi mắt mẹ ngày càng nhăn nheo, mái tóc mẹ ngày càng bạc…
Làm Con Gái Thì Phải Điệu Chứ!
Nếu mỗi ngày bạn luôn đón chào ngày mới bằng một nụ cười sáng khoái hay "mỉm chi" tí cũng được thì chắc chắn ngày đó sẽ mang lại cho bạn rất nhiều thành công trong công việc. Vậy thì đừng quên xem những tấm hình này vào mỗi...
4 Lời Không Nên Nói Nếu Muốn Cuộc Đời An Nhàn, Tươi Vui Và Hạnh Phúc
Nói lời oán trách, nói càn khi gặp khó khăn, nói lời thị phi đố kỵ với người khác và nói những lời ngông cuồng khi được khen ngợi là những thói quen xấu cần phải bỏ ngay nếu bạn muốn cuộc đời mình...
Cách Dùng Người: Thứ 3 Năng Lực, Thứ 2 Thái Độ Vậy Thứ 1 Là Gì?
Mỗi người đều có những sở trường, sở đoản và tâm tính riêng, người lãnh đạo giỏi là phải dùng "cái tâm" và "con mắt" của mình để "cảm nhận" điều đó ở mỗi người và đưa vào họ vị trí thích hợp, làm được như vậy,...
Làm Người Phải Biết Dừng Lại Đúng Lúc, Đối Với Người Khác Là Một Sự Khoan Dung, Đối Với Chính Mình Là Trừ Lại Con Đường Để Thoái Lui Vậy
Làm người phải biết dừng lại đúng lúc, đối với người khác là một sự khoan dung, đối với chính mình là trừ lại con đường để thoái lui vậy. Đời người cần phải học tiết chế, biết dừng lại đúng lúc, biết đủ. Như thế...
Thánh Nhân Bất Bại Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn: Đập Tan Đội Quân Sâm Lược Hùng Mạnh Bậc Nhất Thế Giới
Quân Nguyên Mông là đội quân thiện chiến và hùng mạnh bậc nhất thế giới hồi thế kỷ XII-XIII, chúng đi đến đâu là gieo rắc nỗi kinh hoàng đến đấy. Vậy mà khi đến Đại Việt, hơn 100 vạn đại quân đã bị Trần Hưng Đạo cùng vua...
Sự Tích Hoa Lưu Ly - Xin Đừng Quên Tôi
Khi biết đến tên loài hoa Lưu ly này rồi thì không một ai là không chú ý đến. Nó mang ý nghĩa như câu nói "Xin đừng quên tôi". Hoa đã trở thành nguồn thơ, nguồn gợi cảm của bao người về tình bạn, tình yêu nam nữ, tình cảm của anh em....
Nhớ Em Chiều Huế Tím
Tôi nhớ em, nhớ giọng nói vấn vương, Anh ở mô mà dễ thương dữ rứa, Răng mà anh biết đường ra xứ Huế, Chứ răng mà …anh hãy kể em nghe, Tôi yêu chiều Huế tím mộng, tím mơ, Tôi yêu sao nón bài thơ duyên dáng, Và đôi ta đã trao lời...