Thứ sáu, 22/02/2019 8:57 PM

Những Tinh Hoa Của Cổ Nhân Trong Việc Phân Biệt: Chính Tà, Thiện Ác

Thứ sáu, 14/07/2017 5:24 PM

Cổ nhân trong việc nhìn nhận về chính tà, thường dùng hình ảnh quân tử và tiểu nhân để phân chia đúng sai thị phi. Thuận theo thiên đạo, tôn kính nhân đạo chính là quân tử, phản lại thì chính là tiểu nhân.

Những Tinh Hoa Của Cổ Nhân Trong Việc Phân Biệt: Chính Tà, Thiện Ác.

Có câu: “Thiên thành kiện, quân tử dĩ tự cường, bất tức”, ý nói rằng, hành động của trời là rất mạnh mẽ; người quân tử, noi theo đó mà bất cứ hành vi nào cũng tự cường tự lực; “hậu đức tải vật”, con người phải cảm ngộ được đức mà tu chính mình; thừa hành “nhân, lễ, nghĩa, trí, tín”, kính trọng “thiên địa quân thân sư”, chính là thực hành đạo làm người.

Vậy cổ nhân nhìn nhận như thế nào về đối nhân xử thế, thiện ác chính tà? Dưới đây là những câu nói và cách làm tiêu biểu mà cổ nhân xưa để lại.

1. Lấy chỗ dư thừa để bổ sung cho chỗ thiếu khuyết là phù hợp với Thiên đạo

Nguyên văn trong “Đạo Đức Kinh” có viết: “Tổn hữu dư nhi bổ bất túc, thiên chi đạo dã. Nhân chi đạo, tắc bất nhiên, tổn bất túc dĩ phụng hữu dư. Thục năng hữu dư dĩ phụng thiên hạ? Duy hữu đạo giả”.

Tạm dịch:

Thiên đạo, là lấy chỗ dư thừa để bổ sung cho chỗ thiếu thốn; nhưng cách làm của con người trong thế tục lại là người nghèo khổ túng thiếu lại phải cung phụng người phú quý dư thừa. Ai có thể mang phần dư thừa của mình để cung phụng cho thiên hạ? Chỉ có thể là người có đạo.

Có chuyện kể rằng, Trung Thư Lệnh Bùi Giai năm nào cũng xin cầu viện Triệu Nhị Vương của nước Lương. Triệu Nhị Vương liền dùng tiền thu tô thuế, lấy ra mấy trăm vạn, ban cho Bùi Giai. Bùi Giai lại dùng số tiền này đi cứu tế tất cả những người nghèo khổ mà ông từng biết.

Có người mỉa mai Bùi Giai rằng: “Ngươi sao lại đến chỗ người khác (chỉ Triệu Nhị Vương, nước Lương) ăn xin tiền bạc mang về bố thí cho người nghèo như vậy?”

Bùi Giai nói: “Tôi lấy phần dư giả của họ mang về cứu tế cho những người cơm không đủ no, áo không đủ ấm, như thế gọi là phù hợp với thiên đạo vậy”.

2. Buông ‘ý khí’, bỏ ‘tao nhã’

Nhà thơ, nhà văn nổi tiếng nhà Minh Trần Mi Công đã nói: “Hậu sinh bối hung trung lạc ‘ý khí’ lưỡng tự, tắc giao du định bất đắc lực; lạc ‘tao nhã’ nhị tự, tắc độc thư định bất thâm tâm”

Tạm dịch:

Kẻ hậu sinh có mang hai chữ ‘ý khí’, thì khi hành sự, giao hữu ở bên ngoài, nhất định sẽ không được hài hòa; tâm lý có mang hai chữ “tao nhã”, thì học sẽ không thể chuyên tâm.

Nhìn một anh hùng, thì phải nhìn chỗ tiểu tiết của họ, xem có chỗ nào bỏ sót hay không.

3. Hợp đạo lý, suy nghĩ cẩn trọng

Trần Mi Công nói: “Khán trung nhân, khán kỳ đại xử bất tẩu tác; khán hào kiệt, khán kỳ tiểu xử bất sấm lậu”.

Tạm dịch:

Nhìn một người bình thường, phải nhìn những khi gặp việc lớn, họ có thể giữ mình được hay không; nhìn một anh hùng, thì phải nhìn chỗ tiểu tiết của họ, xem có chỗ nào bỏ sót hay không.

4. Sự khác biệt giữa quân tử và tiểu nhân

La Viễn Du nói: “Đại hào kiệt dụng tâm, ân xử nan tri, oán xử dịch chỉ; tỏa tỏa quân tử, hành tàng phản thị”.

Tạm dịch:

Đại hào kiệt (chỉ quân tử) dụng tâm, nằm ở chỗ thi ân với người khác thì ít người biết đến; nhưng khi bị oán trách thì người ta lại biết rõ. Quân tử hèn mọn (chỉ ngụy quân tử), mọi hành vi ứng xử của họ đều tương phản với hào kiệt.

5. Còn quyền nịnh nọt a dua, mất quyền khinh thị lạnh nhạt

Trần Kế Nho nói: “Khi quyền thế ở trong tay, người khác giống như là bầy kiến tụ tập ở trên thịt dê, vây quanh lấy mình, nịnh nọt a dua; khi quyền thế mất đi, họ giống như chim ưng đã ăn no bay lên bầu trời cao, rời đi một cách lạnh nhạt vô tình. Hạt bụi bơ vơ trong thế giới hỗn loạn, từ xưa đến nay thế sự đa phần vẫn là vậy”.

6. Không nhờ vả thì không tạ ơn

Dương Phổ khi còn nhậm chức trong triều đình, rất nhiều người đều muốn nịnh bợ ông. Thế nên, khi con trai của Dương Phổ đến kinh thành vấn an cha, trên đường có đi qua huyện châu, ai ai cũng gửi quà biếu, chỉ có huyện lệnh Gian Lăng – Phạm Lý là không.

Dương Phổ hết sức tán dương Phạm Lý, tiến cử Phạm Lý làm thái thú Đức Nữ.

Có người khuyên Phạm Lý viết thư gửi Dương Phổ, để biểu thị lòng biết ơn. Phạm Lý nói: “Tể tướng tiến cử ta, là tuyển dụng nhân tài cho triều đình; ta nhận chức Thái thú, là vì hiến thân cho triều đình, mà phụng mệnh nhậm chức. Một Dương một Phạm chưa từng biết nhau. Ta tại sao lại phải cảm tạ ông ta?”

theo Tinhhoa

 
Quan tâm  
7

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Bài viết cùng chuyên mục

 
Sự Oán Hận Giống Như Một Quả Bóng, Nếu Không Thổi Thì Nó Cứ Mãi Như Thế, Nhưng Càng Thổi Càng To, Cho Đến Một Lúc, Nó Sẽ Vỡ Tung
Sự oán hận giống như một quả bóng, nếu không thổi thì nó cứ mãi như thế, nhưng càng thổi thì càng to, cho đến một lúc, nó sẽ nổ tung. Sống trên đời hẹp hòi, ích kỷ là lẽ thường, khoan dung, độ lượng mới là người trí tuệ.
Tuổi Heo Cần Kiêng Gì Trong Năm Kỷ Hợi Để Tránh Tai Ương?
Kỷ Hợi 2019 là năm tuổi của những người tuổi Heo. Những người hiện đại thì nói "Năm tuổi là năm may mắn" còn truyền thống thì coi là điều ngược lại. Dưới đây là 5 điều mà những người tuổi Hợi cần...
Ảo Thuật Là Phép Màu Huyền Năng Hay Chỉ Là Trò Bịp?
Ảo thuật đã từng xuất hiện trong xã hội loài người từ cách đấy hơn 5.000 năm, nó cũng trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm. Bạn đã từng xem hay nghe nói đến ảo thuật rồi, vậy Ảo Thuật Là Phép Màu Huyền Năng Hay Chỉ Là Trò Bịp?
Sức Mạnh Vĩ Đại Của Nụ Cười
Bạn đang mỉm cười hay cau có? Bạn có biết sức mạnh của nụ cười nó vĩ đại tới cỡ nào không? Hãy đọc bài viết này và luôn giữ tâm trạng vui vẻ để có thể cười được nhiều nhất bạn nhé.
Lý Tử Khoan Nguyện Giảm 10 Năm Dương Thọ Của Mình Để Tăng Thọ Mệnh Cho Cha Nhưng...
Sinh tử hữu mệnh, phú quý tại thiên, điều này có nghĩa là vạn vật vốn vô thường và sinh mệnh cũng vậy, tất cả đã được định đoạt từ trước và được ghi chép rất cụ thể trong sổ sinh tử, vì thế nên phàm nhân không thể thay...
Lưu Bá Ôn: Khi Sống Khiến Người Đời Nể Phục, Khi Chết Khiến Hậu Nhân Kính Sợ
Thời Chu Nguyên Chương dẹp giặc khăn vàng lập lên vương triều nhà Minh, Lưu Bá Ôn chính là công thần khai quốc, mưu lược của ông thật khiến người ta kính phục và ngay cả đến khi chết đã mấy trăm năm, ông vẫn còn khiến người đời...
Top 5 Cung Hoàng Đạo Làm Gì Cũng May Mắn Và Thuận Lợi Trong Năm 2019
2019 này không biết cung hoàng đạo nào nằm trong top may mắn và làm việc gì cũng thuận lợi đây nhỉ? Đừng nôn nóng nha. Hãy xem ngay bài viết này để tìm xem mình có trong danh sách tuyệt vời này không bạn nhé!
Hãy Nói KHÔNG với 3 Điều Này Để Nâng Cấp Bản Thân Lên Một Tầm Cao Mới
Trong cuộc sống, bản thân mỗi người đều có những quyền năng rất lớn nhưng sử dụng chúng như thế nào để giúp người ích ta thì không phải ai cũng tỏ tường. Khi đọc xong bài viết này, mong rằng bạn hãy nói KHÔNG với 3 điều CÓ...
Vua Lý Thái Tông Chỉ Cần Nhìn Tướng Thôi Cũng Biết Nguyễn Khánh Có Tâm Mưu Phản
Tướng do tâm sinh, tâm bất chính thì tướng sẽ hiển lộ điều đó. Chính vì thế mà vua Lý Thái Tông nhìn ra được Nguyễn Khánh có tâm mưu phản ngay cả khi điều đó chưa diễn ra.
Giấc Mộng Kỳ Lạ Của Vợ Trương Sinh
Người ta thường nói rằng, mộng mị là hư ảo nhưng đôi khi những điều trong mơ lại diễn ra một cách chân thực đến khó tin, câu chuyện về một người tên Trương Sinh được ghi trong "Thái Bình Quảng Ký" sẽ giúp ta tường minh.