Thứ ba, 16/01/2018 8:38 PM

Hồ Nguyên Trừng: Nhà Quân Sự Lỗi Lạc, Người Đưa Thuốc Súng Lên Tầm Cao Mới

Chủ nhật, 21/05/2017 2:22 PM

Hồ Nguyên Trừng (còn gọi là Lê Trừng khi ông sống ở Trung Quốc) là con trai cả của vua Hồ Quý Ly và từng giữ chức Tả tướng quốc dưới triều nhà Hồ. Nhắc đến ông là nhắc đến một công trình sư lỗi lạc, một thiên tài quân sự kiệt xuất, và một nhà văn lưu vong luôn hướng về cố quốc phương Nam.

Thuốc súng là một trong tứ đại phát minh được Trung Quốc sử dụng cho nhiều loại vũ khí khác nhau.
Nhưng cái tên đưa súng lên một tầm cao mới để trở thành thứ vũ khí thần kỳ “đệ nhất thiên hạ”
lại không phải là người Trung Hoa, mà là một người Việt Nam tên là Hồ Nguyên Trừng.

Khó có thể miêu tả cho thấu đáo về Hồ Nguyên Trừng chỉ với vài dòng ngắn ngủi. Này đây thành Tây Đô – thành lũy bằng đá độc đáo và đồ sộ từng được ông chỉ huy xây dựng; này đây Cổ Lâu thuyền – loại thuyền chiến lớn có hai tầng do ông chế tạo để nghênh chiến với quân giặc xâm lăng; này đây phòng tuyến chống giặc dài 400 km – từ yếu huyệt Đa Bang (Ba Vì) tới sông Đà, sông Hồng, đến sông Ninh, sông Luộc, cho đến sông Thái Bình và rồi kết thúc ở Bình Than; và này đây những dây xích lớn chăng qua nhiều khúc sông hiểm trở để mai phục quân địch, khiến cho thủy binh ngoại bang phải nhiều phen khiếp đảm… Đó chỉ là một vài ví dụ cho thấy tài năng lỗi lạc của vị tướng Lê Trừng.

Và tất nhiên, bấy nhiêu đó vẫn chưa phải là tất cả.

Trong bộ bách khoa “Vân đài loại ngữ”, Lê Quý Đôn từng nhắc đến một tình tiết, rằng: “Quân Minh khi làm lễ tế súng đều phải tế Trừng”. Chi tiết này cũng được nhà sử học Trương Tú Dân khẳng định khi ông nghiên cứu các sách sử đời Minh.

Vậy, tại sao nhà Minh của Trung Quốc hùng mạnh khi đó lại phải làm lễ tế Lê Trừng – một người An Nam?

Hồ Nguyên Trừng và Thần cơ thương pháo

Trước hết, phải nói rằng thành tựu lớn nhất và được người đời nhắc đến nhiều nhất của Hồ Nguyên Trừng chính là súng thần cơ, còn được biết đến là “Thần cơ thương pháo”.

Súng thần cơ được trưng bày tại Viện Bảo tàng Lịch sử Quân đội, Hà Nội.

Ngay từ khi còn là vị tướng dưới triều nhà Hồ vào đầu thế kỷ 15, phải đối mặt với hiểm họa xâm lăng từ phương Bắc, Hồ Nguyên Trừng đã gấp rút tổ chức các xưởng đúc súng lớn. Đúc kết từ những kinh nghiệm cổ truyền, bằng một trí tuệ phi thường, ông đã nghiên cứu, cải tiến, và rồi chế tạo ra nhiều loại súng có sức công phá sấm sét, trong đó nổi bật nhất chính là Thần cơ thương pháo.

Mặc dù “Đại Việt sử ký toàn thư” không ghi chép nhiều về súng thần cơ của Hồ Nguyên Trừng, nhưng phát minh kiệt xuất này đều được các sách sử thời Minh ca ngợi là “súng thần”, “pháo thần”, và tôn vinh đó là thứ vũ khí “nhất thiên hạ” mà Trung Quốc xưa nay “chưa từng có”.

Ảnh trái: Ngự Lâm Quân của nhà Minh với những khẩu súng hỏa mai từ khoảng thế kỷ 14;
Ảnh phải: Một loại súng của nhà Minh vào thế kỷ 14, trước thời Hồ Nguyên Trừng.
Khi đó, súng bắn là hỗn hợp lửa và than củi cháy dở.

Có thể nói, súng thần cơ của Hồ Nguyên Trừng là vượt trội hơn hẳn so với các loại hỏa khí của nhà Minh khi đó. Trong giới hạn bài viết này, xin phép không đi sâu mô tả và so sánh từng loại vũ khí trước thời Hồ Nguyên Trừng, mà chỉ tập trung vào súng thần cơ – vốn là phát minh vĩ đại mà tướng Trừng để lại cho hậu thế tới ngày hôm nay.

Sau thất bại của cuộc chiến Minh – Đại Ngu (1406-1407), nước Việt bị nhà Minh cai trị. Cả Hồ Nguyên Trừng cùng cha là Hồ Quý Ly và em trai là vua Hồ Hán Thương, cũng như rất nhiều nhân tài đất Việt khác, đều bị bắt đưa về Kim Lăng (Nam Kinh, Trung Quốc). Quân Minh thu được nhiều súng thần cơ – thứ vũ khí ưu việt hơn hẳn súng nhà Minh, khiến quân lính phải nhiều phen kinh hoàng, khiếp đảm – lại bắt được cả nhà sáng chế, bèn tìm cách buộc Hồ Nguyên Trừng phải phục vụ triều đình trong việc chế tạo loại súng này.

“Quân Minh khi làm lễ tế súng đều phải tế Trừng”

Lịch sử nhà Minh đã ghi lại nhiều cuộc thử nghiệm của Hồ Nguyên Trừng về các loại súng đạn. Công lao lớn nhất của ông là biến súng trở thành thứ vũ khí có sức công phá mạnh, trở thành “quả đấm công thành”, lại dễ di chuyển và dễ dàng sử dụng. Ban đầu ông chỉ huy việc chế tạo và đúc súng mới, sau đó, các công nghệ chế tác của ông được nhà Minh tập hợp thành binh thư “Thần cơ thương pháo pháp”, coi đó như một tác phẩm kinh điển về súng.

Một khẩu pháo giống với Thần cơ thương pháo. Trong ảnh là Thần công bằng đồng ở
Bảo tàng Musée de l’Armée, Pháo chế tạo thời Trung Cổ.

Sách “Việt kiệu thư” của Lý Văn Phượng đời Minh viết: “Súng thần cơ có được gần đây, dùng sắt làm tên, bắn đi bằng lửa, đi xa ngoài trăm bước, nhanh chóng kỳ diệu như thần, nghe thấy tiếng là lửa đã đến. Thời Vĩnh Lạc (1403-1424) khi bình Giao Chỉ, thứ mà người Giao Chỉ chế tạo càng tinh xảo” (Giao Chỉ là tên gọi mà người Trung Quốc dùng để chỉ nước Việt ta ngày xưa. Người Giao Chỉ cũng được gọi là người An Nam).

Súng thần cơ của Lê Trừng nhanh chóng trở thành vũ khí chiến lược, giúp nhà Minh bảo vệ bờ cõi. “Trấn trạch ký văn” của Vương Ngao ghi chép rằng: “Khi Thành Tổ thân chinh Mạc Bắc (chỉ Mông Cổ) dùng súng thần An Nam vừa bắt được, kẻ địch một người tiến lên, lại hai người nữa chết theo, đều trúng súng (đạn) mà chết”. Còn theo “Minh Hiến Tông thực lục” thì “đánh thắng địch là dựa vào súng thần, phép lấy được thời Vĩnh Lạc, Tuyên Đức (1426-1435), thứ mà kẻ địch sợ nhất”. “Việt quốc đại vương” của Thẩm Đức Phù cũng từng viết rằng: “Triều ta dùng hoả khí chống địch là loại chiến cụ hàng đầu xưa nay mà sự nhẹ nhàng thần diệu của nó thực là mới lấy được khi Văn Hoàng đế bình Giao Chỉ, tức dùng Lê Trừng, con vua nước Việt, tướng quốc ngụy làm quan bộ Công chuyên trách đôn đốc chế tạo, truyền hết tài năng”.

Dù phát minh từ thế kỷ 15, nhưng các loại vũ khí của tướng Trừng vẫn được trọng dụng mãi cho đến nhiều thế kỷ sau đó. Đời Thiên Khải (1621-1627), trận đồ kỷ yếu do Tào Phi vẽ đã ca ngợi như sau: “Đây là thứ lấy được khi bình An Nam, dưới tiễn có nẩy gỗ, và đặt các thứ đạn chì, chỗ kỳ diệu là dùng gỗ thiết mộc, nặng mà mạnh, một phát đi xa ba trăm bước”.

Nhờ những đóng góp đó mà sau khi qua đời, Hồ Nguyên Trừng được triều đình nhà Minh tôn vinh là “thần hỏa khí”, coi trọng ông như một trong những sứ giả thánh thần của binh pháp. Sau này, trong các ngày lễ tế hoặc trước khi bắn đại bác, quân Minh đều phải cúng tế Thần Công, và sau nghi thức ấy là lễ tế sứ giả của thần thánh, tức chính là lễ tế Hồ Nguyên Trừng.

Nếu xét rằng súng thần cơ của Hồ Nguyên Trừng ra đời giữa lúc thế giới vẫn còn thai nghén về súng đại bác thì đây quả thật là một sáng chế vĩ đại. Tuy nhiên, có thể có người cho rằng phục vụ ngoại bang là một việc làm đáng hổ thẹn, từ đó mà chê trách Lê Trừng. Cũng có người ngẫm nghĩ đến cái phận xa xứ và áp lực phải bảo vệ cha và em trai đang nằm trong tay vua Minh, mà thấy cảm thương cho một tài năng đành bất lực. Lại cũng có người tìm đến tác phẩm “Nam Ông mộng lục” của Hồ Nguyên Trừng mà tin tưởng vào lòng yêu nước và hướng về cội nguồn của một “vị quan bất đắc dĩ” dưới triều nhà Minh…

Dẫu sao, lịch sử vẫn là lịch sử, chúng ta tôn trọng quá khứ, tôn trọng những gì đã qua với một cái nhìn khách quan, không phán xét. Cũng giống như sân khấu có vai chính thì cũng có vai phụ, thời thế có lúc thuận thì cũng có lúc nghịch, triều đại có lúc cực thịnh thì cũng có lúc suy tàn, và đời người có lúc uy danh lừng lẫy thì lại cũng có lúc “ba chìm bảy nổi chín lênh đênh”…

Tất cả điều đã qua đều như sự vần xoay của tạo hóa, khó có thể đánh giá một quốc gia nào đó hay một nhân vật lịch sử nào đó sao cho được đạt lý, thấu tình. Vì vậy, trong hiểu biết hạn hẹp của người viết, chỉ xin kể đôi lời về một danh nhân người Việt – dẫu không thể cống hiến cho tổ quốc ở nửa cuối cuộc đời, thì vẫn để lại tiếng thơm nơi xứ người…

theo Hồng Liên (Dkn.us)

 
Quan tâm  
5

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Bài viết cùng chuyên mục

 
Kỹ Năng Đối Phó Với Những Kẻ Bặt Nạt Khiến Chúng Phải Co Giò Bỏ Chạy Trong Tích Tắc
Những kẻ bắt nạt xuất hiện dưới nhiều hình thức và mức độ. Qua thời gian, đa phần chúng ta, trong thời thơ ấu hoặc khi đã trưởng thành có thể phải đối phó với một vài kẻ bắt nạt. Những thống kê gần đây cho thấy cứ bốn...
Biển Mặn: Truyện Ngắn Thổi Vào Hồn Độc Giả Nhiều Suy Tư
Từng con sóng bạc đầu chạy vào bờ, lớp lớp sóng sau xô lên sóng trước, biển rì rào mênh mông, những cơn gió mang vị mặn thổi qua khóe mắt, qua mái tóc, để rồi đôi mắt mẹ ngày càng nhăn nheo, mái tóc mẹ ngày càng bạc…
Làm Con Gái Thì Phải Điệu Chứ!
Nếu mỗi ngày bạn luôn đón chào ngày mới bằng một nụ cười sáng khoái hay "mỉm chi" tí cũng được thì chắc chắn ngày đó sẽ mang lại cho bạn rất nhiều thành công trong công việc. Vậy thì đừng quên xem những tấm hình này vào mỗi...
Sự Ngốc Nghếch Được Ví Như Ngọc Trai, Chấp Nhận Thiệt Thòi Về Bản Thân Mình Thì Mới Có Thể Thành Tựu Nên Những Điều Huy Hoàng Đẹp Đẽ
Bớt thông minh đi một chút là sẽ bớt mỏi mệt đi nhiều chút. Bởi chỉ có “ngốc nghếch” như trai ngọc, chấp nhận thiệt thòi về bản thân mình thì mới có thể thành tựu nên những điều huy hoàng đẹp đẽ nhất.
Người Nhật Chỉ Dùng 3 Chữ Này Nhưng Trinh Phục Được Cả Thế Giới
Tại Việt Nam ta cũng như những nước khác trên thế giới, hàng Nhật luôn là lựa chọn hàng đầu của khách hàng. Tại sao người Nhật làm được điều này? Hàng hóa có chất lượng tốt hay còn có những nguyên nhân sâu xa nào khác?
Làm Người Phải Biết Dừng Lại Đúng Lúc, Đối Với Người Khác Là Một Sự Khoan Dung, Đối Với Chính Mình Là Trừ Lại Con Đường Để Thoái Lui Vậy
Làm người phải biết dừng lại đúng lúc, đối với người khác là một sự khoan dung, đối với chính mình là trừ lại con đường để thoái lui vậy. Đời người cần phải học tiết chế, biết dừng lại đúng lúc, biết đủ. Như thế...
Diễn Giải Chi Tiết Về Cuộc Đời, Hành Vi Của Trần Thủ Độ Qua Tuổi Thơ Và Lá Số Tử Vi
Thay triều đổi đại, bá đạo loạn luân, giết hại hoàng tộc nhà Lý,... đó là những câu mà người đời dành tặng cho Trần Thủ Độ, thế nhưng mọi việc đều có nguyên do của nó và những việc làm của Trần Thủ Độ cũng vậy. Bài...
Sự Tích Hoa Lưu Ly - Xin Đừng Quên Tôi
Khi biết đến tên loài hoa Lưu ly này rồi thì không một ai là không chú ý đến. Nó mang ý nghĩa như câu nói "Xin đừng quên tôi". Hoa đã trở thành nguồn thơ, nguồn gợi cảm của bao người về tình bạn, tình yêu nam nữ, tình cảm của anh em....
Nhớ Em Chiều Huế Tím
Tôi nhớ em, nhớ giọng nói vấn vương, Anh ở mô mà dễ thương dữ rứa, Răng mà anh biết đường ra xứ Huế, Chứ răng mà …anh hãy kể em nghe, Tôi yêu chiều Huế tím mộng, tím mơ, Tôi yêu sao nón bài thơ duyên dáng, Và đôi ta đã trao lời...