Chủ nhật, 16/12/2018 5:22 AM

Bào Chế Thuốc Phiến

Thứ hai, 30/11/2015 9:57 AM

Thuốc phiến là dạng trung gian dùng để bốc thuốc thang và để chế các dạng thuốc khác như: bột, viên, rượu, cao...

1. Định nghĩa

Thuốc phiến là những thuốc được chế biến từ các dược liệu thảo mộc, động vật hay khoáng chất bằng cách bào hay thái lát thành từng miếng mỏng, có khi để sống hoặc đã chế biến bằng các cách chế khác nhau như: nung, nướng, chưng, thuỷ phi...

Thông thường các thuốc phiến phải được sao tẩm theo yêu cầu điều trị.

Thuốc phiến là dạng trung gian dùng để bốc thuốc thang và để chế các dạng thuốc khác như: bột, viên, rượu, cao....

Bào Chế Thuốc Phiến

2. Yêu cầu của bào chế thuốc phiến.

- Phải rửa sạch và chọn lựa đúng bộ phận cần bào chế (đã trình bày ở phần chế biến làm bằng tay).

- Dược liệu dùng để bào chế thuốc phải chọn thứ tốt, to, mập, dễ thái miếng, bào

- Sau khi đã qua giai đoạn chọn lọc, rửa sạch, ngâm, ủ hoặc đồ cho mềm thì đem ra thái, bào. Độ dày của thuốc phiến từ 1 - 2mm. Những thứ nhỏ vụn thì dùng làm thuốc hoàn tán.

- Khi sao tẩm thuốc phiến phải nhẹ nhàng, tránh vỡ nát, hao thuốc.

- Khi bào thái và phơi sấy phải đảm bảo vệ sinh. Nếu cần phơi thì để vào mẹt sạch, chỗ cao, xa nơi đi lại và nơi ô nhiễm.

- Thuốc phiến không nên để lâu, các thứ tẩm sao thì nên dùng đến đâu chế biến đến đó.

- Thuốc phiến cần bảo quản trong thùng, lọ kín, nơi khô ráo; thỉnh thoảng đem phơi lại để tránh ẩm mốc.

3. Các phương pháp phiến dược liệu.

Có ba phương pháp phiến dược liệu cơ bản sau đây:

3.1. Phiến dọc

Là phương pháp làm phiến dọc theo suốt độ dài của dược liệu

Áp dụng: Bạch thược, Bạch cập, Đương qui, Xuyên khung...

Bạch truật dầy 2 - 3 mm, dài 3 - 6 cm

Cát cánh dày 1 - 3 mm, dài 3 - 6 cm,

Địa cốt bì hình trụ dầy 1 - 1,5 cm, dài 3 - 5 cm

Hoài sơn, ,.... .v..v ....

3.2. Phiến vát chéo

Áp dụng: Hầu hết các dược liệu kể cả dược liệu có thể áp dụng phiến dọc:

Ba kích dầy 1 - 3 mm, dài 3 - 5 cm,

Bách bộ dầy 1 - 3 mm, dài 3 - 5 cm

Bạch chỉ dầy 1 - 3 mm, dài 3 - 5 cm

Bạch thược dày từ 1 - 2 mm, dài 3 - 5 cm

Cam thảo dày 1 - 3 mm, dài 3 - 5 cm,

Cát căn dày 2 - 3 mm, đà 3 - 6 cm

Đại hoàng dày 2 - 3 mm, dài 3 - 5 cm

Đan sâm dày 1 - 3 mm, dài 3 - 5 cm

Đảng sâm dày 1 - 3 mm, dài 3 - 5 cm

Hoàng kỳ, Huyền sâm...

Ngọc trúc khô thái vát dài 3 - 5cm, dày 2 - 5 mm. Khô.

Ngũ gia bì sạch, phiến dầy 5mm, dài 3 - 5 cm. Phơi khô.

Ngưu tất sạch, làm mềm, phiến vát dày 1 - 3mm, cắt đoạn 3 - 5 cm

Phòng phong phiến vát dài 3 - 5 cm, dày 1 - 3 mm. Phơi âm can.

Bố chính sâm phiến vát 5 - 7 cm, dầy 1 - 3mm. Phơi hoặc sấy khô.

Thông thảo phiến vát 3 - 5 mm, hoặc phiến tròn.

Thường sơn sạch, phiến vát dài 3 - 5 cm, dầy 1 - 3mm. Phơi hoặc sấy khô

Tục đoạn phiến vát 3 - 5 cm, dầy 5 - 7mm. Phơi hoặc sấy khô âm can phiến vát 2 - 3 cm, dày 1 - 3 mm. Phơi khô.

Xích thược phiến chéo hoặc dọc, phơi khô .v..v ....

Chú ý: đối với dược liệu có hình trụ thì chiều dài của lát thuốc gấp 4 - 6 lần tiết diện của vị thuốc đó.

3.3. Phiến ngang:

Áp dụng: Cho các dược liệu dáng tròn (hình cầu) hoặc dược liệu làm thuốc bột.

3.3.1. Dược liệu củ tròn:

Bán hạ dầy 1 - 3 mm, đường kính 1 - 6 cm

Chỉ thực phiến hình tròn hoặc bán nguyệt, đường kính 2 - 3 cm

Chỉ xác hình sợi, dày 2 - 3 mm, dài 3 - 5 cm.

Địa liền đường kính 2 - 5 cm, dày 1 - 3 mm

3.3.2. Dược liệu làm bột:

Cam thảo

Cẩu tích dầy 1 -3 mm, dài 3 - 6 cm, ...

Núc nác phiến ngang dài 2 - 5 cm, dầy 1 - 3mm. phơi khô. .v..v ....

4. Phân tích lựa chọn phương pháp chế biến.

Bước 1: Phân tích vị thuốc về:

- Tên, xuất xứ nguồn gốc của vị thuốc

- Tính vị qui kinh, tính âm dương

- Công năng chủ trị.

- Thất tình hoà hợp

- Bộ phận dùng, thời gian thu hoạch, màu sắc, hình dáng, đặc điểm vật lý (năng, nhẹ, đặc, xốp...)

- Thành phần hoá học, đặc biệt là độc tính và tác dụng chính của hoạt chất

Bước 2: Tìm hiểu mục đích của việc chế biến vị thuốc đó.

Ví dụ: chế biến nhằm dẫn thuốc vào kinh mới hoặc giảm tính độc hoặc tăng hay giảm tính mãnh liệt, tính ấm, tính ráo, tính âm / dương .... của vị thuốc.

Bước 3: Chế biến vị thuốc:

- Nếu vị thuốc có độc tính phải chọn pương pháp làm giảm độc tính.

- Dựa vào mục đích điều trị mà tăng tác dụng qui kinh để tăng tác dụng điều trị của vị thuốc.

- Nếu vị thuốc có tác dụng phụ có hại (như gây kích ứng cơ thể, táo bón, ngứa, ỉa chảy... ) thì phải chế biến để giảm tác dụng phụ đó đi.

- Tạo ra hình dáng, mẫu mã đẹp... dễ bảo quản.

 
Quan tâm  
9

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

U Nang Thượng Bì
U Nang Thượng Bì là bệnh xuất hiện ở người trưởng thành và người già. Thường gặp ở đầu, tạo thành u da gờ cao, đường kính vài milimet đến vài centimet, ranh giới rõ ràng, tròn, chắc hoặc đàn hồi, di động, có thể có hố lõm...
Trị Ống Chân Sưng Tấy, Đau Nhức Và Lở Loét Sinh Dòi Bằng Rau Sam
Trị Ống Chân Sưng Tấy, Đau Nhức Và Lở Loét Sinh Dòi Bằng Rau Sam: Do thận bị hư hàn, khí độc phong tà ở ngoài tụ lại, công vào bên huyệt Tam lý, ngấm dần xuống bên huyệt Tam âm giao, khí độc phong nhiệt, chạy xuống hai bên...
Cá Nheo - Parasilurus Asotus
Thịt cá nheo (niềm ngư nhục) Có vị ngọt, tính ấm, không độc, có tác dụng tư âm, bổ khí, mát máu, chỉ huyết, kiện tỳ, khai vị, thông kinh, lợi tiểu, tiêu thũng, chữa phù thũng, tiểu tiện bất lợi, chứng mắt miệng méo xệch, đau dạ...
Cây Sồi Trắng - Quercus Alba
Cây Sồi Trắng hay còn gọi là Sồi Mỹ, có tên khoa học là Quercus alba, là loại cây rừng sống lâu năm, thường phân bố ở trung Bắc Mỹ như: Minnesota, Ontario, Quebec, Nam Maine, Bắc Florida, và Đông Taxas.
2 Bài Thuốc Trị Đau Đầu Kinh Niên Bằng Cải Cúc
Theo Y học cổ truyền, rau cải cúc có vị ngọt, hơi đắng, the, thơm, tính hơi mát, lành không độc, có tính năng tiêu thực, lợi trường vị, thanh đàm hỏa, yên tâm khí. Vì rất mát nên đây là vị thuốc giúp trị chứng đau đầu kinh...
Phương Pháp Cho Ra Đời Những Loại Rượu Trứ Danh Từ Thùng Gỗ Sồi
Có rất nhiều loại gỗ sồi khác nhau nhưng trong đó phổ biến nhất là Quercus robur, Quercus petraea, Pendunculate (châu Âu), Quercus alba (Mỹ) và Sessile oak (Hungary). Ứng dụng của chúng cũng nhiều nhưng bài này chỉ bàn về cách sử dụng gỗ làm...
Cách Làm Bột Lá Tía Tô Giúp Làm Đẹp Da, Dưỡng Thai, Trị Gout, Ho, Hen Suyễn Và Rối Loạn Tiêu Hóa
Bột lá tía tô có tác dụng rất tốt đối với làn da và sức khỏe. Nếu bạn đang đau khổ vì tình hình mụn, da xỉn màu và bị bệnh gout, ho, hen suyễn, cảm cúm tác oai tác quái thì bột lá tía tô là lựa chọn an...
Trứng Bắc Thảo
Trứng Bắc Thảo hay còn có các tên khác như Trứng vịt Bắc Thảo, Trứng Bách Thảo, Bách Nhật Trứng, Thiên niên bách nhật trứng,... là món khoái khẩu của nhiều người, đây là món được làm từ trứng, có nguồn gốc Trung Hoa, tại Việt...
Thất Bảo Mỹ Nhiệm Đơn
Thất Bảo Mỹ Nhiệm Đơn là bài thuốc quý có tác dụng bổ thận tráng dương, ích tinh bổ khí huyết. Bài thuốc được dùng chữa các chứng khí huyết bất túc sau khi mắc bệnh lâu ngày. Trường hợp bệnh nhân bị tai biến mạch não,...
Cây Hoàng Ngải
Cây Hoàng Ngải, còn gọi là Ngải Ma Lai Lùn hay Hành Biển, Đông y dùng làm thuốc thông tiểu, trị ho gà và viêm phế quản (dùng quá liều chết người), trong huyền môn thì coi đây là một loại ngải dữ.