Chủ nhật, 16/12/2018 5:23 AM

Bào Chế Bán Hạ

Thứ hai, 30/11/2015 9:20 AM
Tên khoa học
Pinelia Ternata Breit

Việt Nam thưòng dùng củ Chóc chuột, củ Chóc ri

Thường chọn củ to hơn ngón tay cái (đường kính trên 15 mm), vỏ xanh hơi đen, thịt trắng có nhiều bột, không mốc mọt.

1. Thành phần hoá học

Tinh dầu, chất béo, chất dính, tinh bột, chất ngứa...

2. Tính vị qui kinh

Vị cay ngứa, tính hơi hàn (sống).

Sau khi đã bào chế : Tính ôn, ít cay, ít ngứa. Vào 2 kinh tỳ và vị.

Bào Chế Bán Hạ

3.Tác dụng

Hạ khí nghịch, trấn thổ, tiêu đờm thấp.

Chủ trị: Dùng sống để trị rắn cắn (giã dập dắp vào chỗ bị thương)

Dùng chín, tẩm gừng: Trị ho có đờm, hạ khí nghịch, cầm nôn, tiêu phù, giảm đau.

Liều dùng: 6 - 12g/24 giờ.

Kiêng kỵ: Huyết âm hư, tân dịch kém, phụ nữ có thai không nên dùng.

4. Cách bào chế

4.1.Mục đích

- Thay đổi đường dùng của thuốc từ thuốc dùng ngoài sang có thể uống dược.

- Giảm tính cay ngứa; tính kích thích.

- Tăng tác dụng ôn hoá hàn đàm; tiêu đờm thấp; trấn thổ, hạ khí nghịch, chỉ ho, chống nôn, gây ngủ.

- Định hình vị thuốc không bị vụn nát và bảo quản thuốc được lâu hơn.

Ghi chú: Bán hạ bắc thiên về chữa phong đờm, củ Chóc chuột (Bán hạ nam) thiên về chữa đờm thấp.

Khác với các vị ôn phế, chỉ khái, trừ đàm Bán hạ là vị thuốc thiên về giáng vị khí nghịch

4.2. Phương pháp chế biến ( kinh nghiệm của Việt Nam)

Bào Chế Bán Hạ

Cách 1: Nấu 1 kg củ Chóc với 100 gam Cam thảo và 100 gam quả Bồ kết (đổ ngập nước) cho đến khi cạn hết nước, bẻ củ ra thấy ruột trong đều là được. Nếu còn thấy đốm trắng thì nấu lại bằng nước sôi. Đem phơi khô.

Phương pháp này, sản phẩm vẫn còn gây ngứa.

Cách 2: Rửa sạch củ rồi ngâm với nước từ 2 - 3 ngày, mỗi ngày thay nước một lần. Rửa lại cho sạch rồi đem ngâm vào nước Phèn chua và nước gừng trong 24 giờ theo tỉ lệ: 1 kg củ Chóc + 50 gam phèn chua + 300 gam gừng tươi giã nhỏ. Rửa sạch rồi đồ (không đậy kín để hơi bay ra ). Thái hay bào mỏng. Tẩm nước gừng một đêm theo tỉ lệ: 1 kg củ Chóc + (50 gam nước + 150 gam gừng tươi giã nhỏ vắt lấy nước để tẩm ). Sao vàng đậm là được.

Cách 3: Ngâm Bán hạ liên tục trong nước 3 tuần; hàng ngày thay nước 3 lần; sau đó đun Bán hạ với nước Phèn chua tỷ lệ 10 kg Bán hạ + 1,2 kg Phèn chua cho đến lúc củ và ruột củ trong suốt. Phơi âm can rồi thái phiến.

Có thể thêm 0,25 kg gừng tươi cùng với Phèn chua; ủ mềm trước khi thái.

Cách 4: Cho Bán hạ trộn lẫn với nước cốt gừng và Phèn chua tỷ lệ 10:2:2; ủ 6 giờ; Bồi trong trấu nóng 12 giờ sẽ được sản phẩm bên ngoài màu đen; bên trong màu vàng hơi nâu và không còn vị ngứa. Tính ôn.

Cách 5: Ngâm Bán hạ sống từ 7 - 10 ngày kèm thay nước mỗi ngày 2 lần.Rửa sạch rồi ngâm với nước Phèn chua, Cam thảo, Gừng theo tỷ lệ: 100:12,5:2:1 liền 7 - 10 ngày. Vớt ra đun sôi với nước 8 giừo liền tới khi củ trong là được. Đẻ nguội, ủ từ 1 - 2 ngày. Đổ ra, thái phiến.

Ngoài ra còn có nhiều cách chế biến khác tương đối đơn giản, ví dụ:

Nói chung Bán hạ ngâm nước từ 7 - 10 ngày tuỳ theo mùa, mỗi ngày thay nước ba lần; sau đó đem chế biến.

- Ngâm trong nước Phèn chua, Gừng một tháng; Mang ra rửa sạch rồi nấu kỹ với nước Cam thảo; phơi khô; xông lưu huỳnh, đóng gói

- Nấu hoặc chưng, đồ trực tiếp với gừng đến khi ruột củ trong, hết tê. Phơi khô.

- Ngâm Bán hạ trong hỗn hợp nước sắc Cam thảo, gừng 3 ngày. Chưng, đồ đến khi ruột củ trong, hết tê. Phơi khô.

- Ngâm ngập Bán hạ trong hỗn hợp phụ liệu Cam thảo, Phèn chua, Gừng, Bồ kết theo tỷ lệ 100:2,5:10:5:2,5 trong 2 ngày. Vớt ra đem nấu đến khi ruột củ trong ra và hết tê lưỡi. ủ mềm đến lúc mặt củ có lớp Phèn chua tách ra. Rửa sạch Phèn. Phơi âm can và lại đem ủ đến khi hết phèn chua tách ra thì thái phiến. Phơi khô. Có thể thay Phèn chua bằng Vôi tôi và tỷ lệ các phụ liệu cao gấp 4 lần tỷ lệ nêu trên.

- Cách trên bỏ Phèn chua và ủ tới 3 ngày. Hoặc chỉ dùng nước Cam thảo, Bồ kết theo tỷ lệ 10:1:1 nấu Bán hạ tới đạt yêu cầu. Phơi khô.

- Có thể ngâm Bán hạ với nước Phèn chua trước, sau ngâm với nước Cam thảo đã hoà tan vôi tôi 5 ngày đến khi trong ruột củ vàng đều. Phơi âm can.

Có nhiều phương pháp được chế biến với các phụ liệu đặc biệt như Huyền minh phấn, Mang tiêu, Chi tử, Trúc lịch, Nghệ v.v..... thiết nghĩ tính phức tạp của các phương pháp này và thời chế biến quá dài có thể tới hàng vài tháng, cho nên không trình bày ở đây.

Tiêu chuẩn thành phẩm

Bán hạ sau khi chế phải hết cay ngứa, không còn nhân trắng đục, khô, màu sắc tuỳ phưong pháp.

Bảo quản: Thuốc dễ mốc mọt, sau chế biến tốt hơn.

 
Quan tâm  
9

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

U Nang Thượng Bì
U Nang Thượng Bì là bệnh xuất hiện ở người trưởng thành và người già. Thường gặp ở đầu, tạo thành u da gờ cao, đường kính vài milimet đến vài centimet, ranh giới rõ ràng, tròn, chắc hoặc đàn hồi, di động, có thể có hố lõm...
Trị Ống Chân Sưng Tấy, Đau Nhức Và Lở Loét Sinh Dòi Bằng Rau Sam
Trị Ống Chân Sưng Tấy, Đau Nhức Và Lở Loét Sinh Dòi Bằng Rau Sam: Do thận bị hư hàn, khí độc phong tà ở ngoài tụ lại, công vào bên huyệt Tam lý, ngấm dần xuống bên huyệt Tam âm giao, khí độc phong nhiệt, chạy xuống hai bên...
Cá Nheo - Parasilurus Asotus
Thịt cá nheo (niềm ngư nhục) Có vị ngọt, tính ấm, không độc, có tác dụng tư âm, bổ khí, mát máu, chỉ huyết, kiện tỳ, khai vị, thông kinh, lợi tiểu, tiêu thũng, chữa phù thũng, tiểu tiện bất lợi, chứng mắt miệng méo xệch, đau dạ...
Cây Sồi Trắng - Quercus Alba
Cây Sồi Trắng hay còn gọi là Sồi Mỹ, có tên khoa học là Quercus alba, là loại cây rừng sống lâu năm, thường phân bố ở trung Bắc Mỹ như: Minnesota, Ontario, Quebec, Nam Maine, Bắc Florida, và Đông Taxas.
2 Bài Thuốc Trị Đau Đầu Kinh Niên Bằng Cải Cúc
Theo Y học cổ truyền, rau cải cúc có vị ngọt, hơi đắng, the, thơm, tính hơi mát, lành không độc, có tính năng tiêu thực, lợi trường vị, thanh đàm hỏa, yên tâm khí. Vì rất mát nên đây là vị thuốc giúp trị chứng đau đầu kinh...
Phương Pháp Cho Ra Đời Những Loại Rượu Trứ Danh Từ Thùng Gỗ Sồi
Có rất nhiều loại gỗ sồi khác nhau nhưng trong đó phổ biến nhất là Quercus robur, Quercus petraea, Pendunculate (châu Âu), Quercus alba (Mỹ) và Sessile oak (Hungary). Ứng dụng của chúng cũng nhiều nhưng bài này chỉ bàn về cách sử dụng gỗ làm...
Cách Làm Bột Lá Tía Tô Giúp Làm Đẹp Da, Dưỡng Thai, Trị Gout, Ho, Hen Suyễn Và Rối Loạn Tiêu Hóa
Bột lá tía tô có tác dụng rất tốt đối với làn da và sức khỏe. Nếu bạn đang đau khổ vì tình hình mụn, da xỉn màu và bị bệnh gout, ho, hen suyễn, cảm cúm tác oai tác quái thì bột lá tía tô là lựa chọn an...
Trứng Bắc Thảo
Trứng Bắc Thảo hay còn có các tên khác như Trứng vịt Bắc Thảo, Trứng Bách Thảo, Bách Nhật Trứng, Thiên niên bách nhật trứng,... là món khoái khẩu của nhiều người, đây là món được làm từ trứng, có nguồn gốc Trung Hoa, tại Việt...
Thất Bảo Mỹ Nhiệm Đơn
Thất Bảo Mỹ Nhiệm Đơn là bài thuốc quý có tác dụng bổ thận tráng dương, ích tinh bổ khí huyết. Bài thuốc được dùng chữa các chứng khí huyết bất túc sau khi mắc bệnh lâu ngày. Trường hợp bệnh nhân bị tai biến mạch não,...
Cây Hoàng Ngải
Cây Hoàng Ngải, còn gọi là Ngải Ma Lai Lùn hay Hành Biển, Đông y dùng làm thuốc thông tiểu, trị ho gà và viêm phế quản (dùng quá liều chết người), trong huyền môn thì coi đây là một loại ngải dữ.