Thứ năm, 19/07/2018 8:54 AM

Tinh Vân Là Gì?

Thứ sáu, 13/11/2015 10:24 AM
Tinh Vân Boomerang
Tinh Vân Boomerang
Tinh Vân Lưỡi Liềm
Tinh Vân Lưỡi Liềm
Tinh Vân Đồng Hồ Cát
Tinh Vân Đồng Hồ Cát
Tinh Vân Nhện Tarantula
Tinh Vân Nhện Tarantula
Tinh Vân Boomerang
Tinh Vân Boomerang
Tinh Vân California
Tinh Vân California
Tinh Vân Trái Tim
Tinh Vân Trái Tim
Tinh Vân Mân Khôi
Tinh Vân Mân Khôi
Tinh Vân Phù Thủy
Tinh Vân Phù Thủy

Tinh vân hiểu đơn giản là các đám mây khí và bụi trong không gian. Do trước đây với các kính thiên văn quang học còn kém, các nhà thiên văn đã xác định và đặt tên cho một số tinh vân mà thực chất chúng không phải các đám khí bụi mà là cả một thiên hà. Vậy ngày nay tinh vân được hiểu chi tiết ra sao? Có bao nhiêu loại tinh vân đã được biết tới?

Ví dụ như tinh vân M31 thường được gọi là tinh vân tiên nữ (Andromeda) thực chất không phải một tinh vân theo định nghĩa trên mà là một thiên hà, thiên hà Andromeda là thiên hà lớn nhất trong cụm thiên hà địa phương của chúng ta. Thiên hà Milkyway của chúng ta chỉ lớn thứ hai và thứ 3 là một thiên hà nữa cũng bị hiểu nhầm là tinh vân - M33.

Theo khái niệm mới, tinh vân có thể là những đám bụi tập hợp lại với nhau do hấp dẫn (khối lượng chưa đủ để tạo thành một ngôi sao hay một thiên thể lớn) như trên đã nói, cũng có thể là vật chất được phóng ra do sự kết thúc của một ngôi sao (các nova và supernova).

Các loại tinh vân

Tinh vân khuếch tán (Diffuse nebula)

Đây là loại tinh vân phổ biến nhất. Tinh vân khuếch tán là những đám khí bụi không có ranh giới rõ ràng, chúng thường được chia làm hai loại là tinh vân phát xạ (emission nebula) và tinh vân phản xạ (reflection nebula)

- Tinh vân phát xạ (emission nebula): loại tinh vân mà thành phần khí và bụi của nó khi ở gần các ngôi sao lớn bị kích thích mạnh dẫn đến bị ion hoá và phát ra ánh. Nhiệt độ ở tâm các tinh vân này có thể lên đến 8000 - 10000K, đường kính khoảng vài chục đến vài trăm LY (Light Year - năm ánh sáng). Một số tinh vân loại này tương đối nổi tiếng là tinh vân Orion (M42), tinh vân đại bàng (Eagle Nebula - M16).

Tinh Vân Là Gì?

Tinh vân Đại Bàng/M16

- Tinh vân phản xạ (reflection nebula): là những tinh vân có được ánh sáng so với xung quanh do phản xạ ánh sáng đến từ các ngôi sao gần đó. Loại tinh vân này gồm các khí và bụi có khả năng phản xạ tốt ánh sáng. Ánh sáng của loại tinh vân này không mạnh như của các tinh vân phát xạ. Tuy nhiên loại tinh vân này có quang phỏ kiên tục (do ánh sáng là ánh sáng phản xạ) còn tinh vân phát xạ thì quang phổ có các vạch phát xạ (do sự phát xạ kích thích)

Tinh vân là gì?
Tinh vân Pleiades/M45

Một số tinh vân gồm khí và bụi không trong suốt và dày dặc tới mức có thể che khuất ánh sáng từ phát xạ nền hay tinh vân phản xạ (như tinh vân Đầu Ngựa trong chòm sao Lạp Hộ) hay ngăn cản các ngôi sao nền (như tinh vân Bao Than trong chòm sao Nam Thập Tự). Trên bầu trời, chúng hiện lên là các bóng đen do ánh sáng từ các ngôi sao chiếu đến đã bị khí hấp thụ gần hết. Khi đó tinh vân được gọi là tinh vân tối (dark nebula).

Tinh Vân Là Gì?

Tinh vân đầu ngựa (Horsehead Nebula) trong chòm sao Orion là một tinh vân tối

Tinh vân hành tinh (Planetary Nebula) và siêu tân tinh

Tinh vân hành tinh hay đám mây hành tinh là một loại tinh vân phát quang chứa lớp vỏ khí ion hóa phát sáng sinh ra từ những sao khổng lồ đỏ trong giai đoạn cuối của chúng. Đây là một hiện tượng tương đối ngắn ngủi, chỉ diễn ra vài chục ngàn năm, so với tuổi đời thông thường hàng tỉ năm của một ngôi sao.

Siêu tân tinh, hay siêu sao mới, là một số loại vụ nổ của sao tạo nên các vật thể rất sáng chủ yếu gồm plasma bùng lên trong một thời gian ngắn, cấp sao biểu kiến tăng lên đột ngột hàng tỉ lần, rồi giảm dần trong vài tuần hay vài tháng. Tổng năng lượng thoát ra đạt tới 1044J. Cấp sao tuyệt đối có thể đạt đến -20m.

Những ngôi sao tồn tại bằng việc tiêu thụ nguồn năng lượng nhiệt hạch bên trong nó để tạo nên lực cân bằng với lực hấp dẫn. Khi không còn gì để tiêu thụ, lực hấp dẫn sẽ kéo mọi vật chất vào tâm khiến ngôi sao sụp đổ và kết thúc bằng một vụ nổ siêu tân tinh. Vụ nổ có nhiệt lượng vô cùng lớn, đốt cháy mọi vật chất và tạo nên những luồng plasma siêu nóng và sáng chói. Dựa theo cường độ sáng chúng được ghi nhận là tân tinh hoặc siêu tân tinh.

Với các sao có khối lượng lớn, phần được ném vào không gian này nằm rải rác và tạo thành một đám mây khí bụi lớn bao quanh ngôi sao, phát ra bức xạ ở dải X và vô tuyến mạnh mẽ, gọi là tàn dư của một vụ nổ siêu tân tinh.

Tinh Vân Là Gì?
Siêu tân tinh vân Con Cua/M1

Tinh vân Mặt Trời

Tinh vân Mặt Trời là đám mây thể khí từ đó Hệ Mặt Trời của chúng ta được cho là đã hình thành nên. Giả thuyết tinh vân Mặt Trời này lần đầu tiên được đưa ra năm 1734 bởi Emanuel Swedenborg. Một mô hình khác tương tự được Pierre-Simon Laplace đưa ra năm 1796.

Sự hình thành của Hệ Mặt Trời

Sự hình thành của Hệ Mặt Trời

Với sự hỗ trợ của kính thiên văn nghiệp dư hoặc một chiếc ống nhòm, bạn hoàn toàn có thể quan sát một số tinh vân đã được xác định vị trí.

 
Quan tâm  
8

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Câu Chuyện Ly Kỳ Về Nhà KHoa Học Alexander Flemming Phát Hiện Ra Penicillin
Trong nhiều thế kỷ trước, con người đã biết cách dùng nấm để trị các chứng viêm. Tại Anh, vào giữa thế kỷ XVII, John Parkinson, một vị thầy thuốc hoàng gia đã biết cách chữa trị các vết thương bằng cách dùng rêu áp lên để vết...
Hồ Bà Dương: Từng Chôn Vùi 70 Vạn Đại Quân Của Trần Hữu Lượng và Những Vụ Đắm Tàu Huyền Bí Giờ Chỉ Còn Là Đồng Cỏ
Có diện tích lớn gấp 3 lần thủ đô Luân Đôn nước Anh, hồ nước ngọt Bà Dương từng là một địa điểm du lịch nổi tiếng. Tuy nhiên hạn hán đang dần giết chết và biến hồ nước này thành đồng cỏ khô.
Giải Pháp Biến Sa Mạc Thành Đất Trồng Tươi Tốt
Nếu không có giải pháp thì đến năm 2045 khoảng 135 triệu người sẽ mất nhà và kế sinh nhai do đất đai bị sa mạc hóa. Thật may, gần đây 1 công ty của Na Uy đã phát minh ra một phương pháp giúp biến đất sa mạc thành đất trồng tươi...
Những Hòn Đảo Biết Di Chuyển Tại Peru
Hấu hết các hòn đảo tự nhiên đều không thể di chuyển nhưng đây lại là trường hợp ngoại lệ, hòn đảo này có hơn 500 người sinh sống và đặc biệt là nó có thể di chuyển đấy.
Trực Thăng Có Thể Hoạt Động Trên Sao Hỏa Được Không?
Con người đang dần bước sang một kỷ nguyên mới trong công cuộc khám phá vũ trụ khi NASA tuyên bố sẽ đưa trực thăng lên sao Hỏa vào năm 2020. Đây là một bước tiến cực lớn, chưa có tiền lệ.
8 Phát Minh Vượt Thời Gian Của Leonardo Da Vinci Khiến Hậu Thế Không Khỏi Thán Phục
Leonardo da Vinci là một trong những nghệ thuật gia nổi tiếng nhất của lịch sử nhân loại. Ngoài danh hoạ nổi tiếng, ông cũng là một nhà phát minh thiên tài trong các lĩnh vực xây dựng dân dụng, hóa học, thủy động lực học, quang học,...
Luật Rừng: Chim Ưng Đầu Trắng Cướp Miếng Ăn Ngày Trên Mồm Cáo Đỏ
Miếng ăn khó nhọc lắm mới kiếm được lại bị kẻ khác phỗng tay trên, đúng là luật rừng mà và trường hợp Chim Ưng Đầu Trắng cướp miếng mồi của Cáo Đỏ đầy kịch tính sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tính khắc nghiệt của cuộc...