Thứ tư, 24/01/2018 12:50 PM

Tinh Vân Là Gì?

Thứ sáu, 13/11/2015 10:24 AM
Tinh Vân Boomerang
Tinh Vân Boomerang
Tinh Vân Lưỡi Liềm
Tinh Vân Lưỡi Liềm
Tinh Vân Đồng Hồ Cát
Tinh Vân Đồng Hồ Cát
Tinh Vân Nhện Tarantula
Tinh Vân Nhện Tarantula
Tinh Vân Boomerang
Tinh Vân Boomerang
Tinh Vân California
Tinh Vân California
Tinh Vân Trái Tim
Tinh Vân Trái Tim
Tinh Vân Mân Khôi
Tinh Vân Mân Khôi
Tinh Vân Phù Thủy
Tinh Vân Phù Thủy

Tinh vân hiểu đơn giản là các đám mây khí và bụi trong không gian. Do trước đây với các kính thiên văn quang học còn kém, các nhà thiên văn đã xác định và đặt tên cho một số tinh vân mà thực chất chúng không phải các đám khí bụi mà là cả một thiên hà. Vậy ngày nay tinh vân được hiểu chi tiết ra sao? Có bao nhiêu loại tinh vân đã được biết tới?

Ví dụ như tinh vân M31 thường được gọi là tinh vân tiên nữ (Andromeda) thực chất không phải một tinh vân theo định nghĩa trên mà là một thiên hà, thiên hà Andromeda là thiên hà lớn nhất trong cụm thiên hà địa phương của chúng ta. Thiên hà Milkyway của chúng ta chỉ lớn thứ hai và thứ 3 là một thiên hà nữa cũng bị hiểu nhầm là tinh vân - M33.

Theo khái niệm mới, tinh vân có thể là những đám bụi tập hợp lại với nhau do hấp dẫn (khối lượng chưa đủ để tạo thành một ngôi sao hay một thiên thể lớn) như trên đã nói, cũng có thể là vật chất được phóng ra do sự kết thúc của một ngôi sao (các nova và supernova).

Các loại tinh vân

Tinh vân khuếch tán (Diffuse nebula)

Đây là loại tinh vân phổ biến nhất. Tinh vân khuếch tán là những đám khí bụi không có ranh giới rõ ràng, chúng thường được chia làm hai loại là tinh vân phát xạ (emission nebula) và tinh vân phản xạ (reflection nebula)

- Tinh vân phát xạ (emission nebula): loại tinh vân mà thành phần khí và bụi của nó khi ở gần các ngôi sao lớn bị kích thích mạnh dẫn đến bị ion hoá và phát ra ánh. Nhiệt độ ở tâm các tinh vân này có thể lên đến 8000 - 10000K, đường kính khoảng vài chục đến vài trăm LY (Light Year - năm ánh sáng). Một số tinh vân loại này tương đối nổi tiếng là tinh vân Orion (M42), tinh vân đại bàng (Eagle Nebula - M16).

Tinh Vân Là Gì?

Tinh vân Đại Bàng/M16

- Tinh vân phản xạ (reflection nebula): là những tinh vân có được ánh sáng so với xung quanh do phản xạ ánh sáng đến từ các ngôi sao gần đó. Loại tinh vân này gồm các khí và bụi có khả năng phản xạ tốt ánh sáng. Ánh sáng của loại tinh vân này không mạnh như của các tinh vân phát xạ. Tuy nhiên loại tinh vân này có quang phỏ kiên tục (do ánh sáng là ánh sáng phản xạ) còn tinh vân phát xạ thì quang phổ có các vạch phát xạ (do sự phát xạ kích thích)

Tinh vân là gì?
Tinh vân Pleiades/M45

Một số tinh vân gồm khí và bụi không trong suốt và dày dặc tới mức có thể che khuất ánh sáng từ phát xạ nền hay tinh vân phản xạ (như tinh vân Đầu Ngựa trong chòm sao Lạp Hộ) hay ngăn cản các ngôi sao nền (như tinh vân Bao Than trong chòm sao Nam Thập Tự). Trên bầu trời, chúng hiện lên là các bóng đen do ánh sáng từ các ngôi sao chiếu đến đã bị khí hấp thụ gần hết. Khi đó tinh vân được gọi là tinh vân tối (dark nebula).

Tinh Vân Là Gì?

Tinh vân đầu ngựa (Horsehead Nebula) trong chòm sao Orion là một tinh vân tối

Tinh vân hành tinh (Planetary Nebula) và siêu tân tinh

Tinh vân hành tinh hay đám mây hành tinh là một loại tinh vân phát quang chứa lớp vỏ khí ion hóa phát sáng sinh ra từ những sao khổng lồ đỏ trong giai đoạn cuối của chúng. Đây là một hiện tượng tương đối ngắn ngủi, chỉ diễn ra vài chục ngàn năm, so với tuổi đời thông thường hàng tỉ năm của một ngôi sao.

Siêu tân tinh, hay siêu sao mới, là một số loại vụ nổ của sao tạo nên các vật thể rất sáng chủ yếu gồm plasma bùng lên trong một thời gian ngắn, cấp sao biểu kiến tăng lên đột ngột hàng tỉ lần, rồi giảm dần trong vài tuần hay vài tháng. Tổng năng lượng thoát ra đạt tới 1044J. Cấp sao tuyệt đối có thể đạt đến -20m.

Những ngôi sao tồn tại bằng việc tiêu thụ nguồn năng lượng nhiệt hạch bên trong nó để tạo nên lực cân bằng với lực hấp dẫn. Khi không còn gì để tiêu thụ, lực hấp dẫn sẽ kéo mọi vật chất vào tâm khiến ngôi sao sụp đổ và kết thúc bằng một vụ nổ siêu tân tinh. Vụ nổ có nhiệt lượng vô cùng lớn, đốt cháy mọi vật chất và tạo nên những luồng plasma siêu nóng và sáng chói. Dựa theo cường độ sáng chúng được ghi nhận là tân tinh hoặc siêu tân tinh.

Với các sao có khối lượng lớn, phần được ném vào không gian này nằm rải rác và tạo thành một đám mây khí bụi lớn bao quanh ngôi sao, phát ra bức xạ ở dải X và vô tuyến mạnh mẽ, gọi là tàn dư của một vụ nổ siêu tân tinh.

Tinh Vân Là Gì?
Siêu tân tinh vân Con Cua/M1

Tinh vân Mặt Trời

Tinh vân Mặt Trời là đám mây thể khí từ đó Hệ Mặt Trời của chúng ta được cho là đã hình thành nên. Giả thuyết tinh vân Mặt Trời này lần đầu tiên được đưa ra năm 1734 bởi Emanuel Swedenborg. Một mô hình khác tương tự được Pierre-Simon Laplace đưa ra năm 1796.

Sự hình thành của Hệ Mặt Trời

Sự hình thành của Hệ Mặt Trời

Với sự hỗ trợ của kính thiên văn nghiệp dư hoặc một chiếc ống nhòm, bạn hoàn toàn có thể quan sát một số tinh vân đã được xác định vị trí.

 
Quan tâm  
5

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Kỹ Thuật Phát Minh Của Người Xưa Khiến Chúng Ta Cực Kỳ Ngỡ Ngàng Và Thán Phục
Trong dòng chảy đằng đẵng của văn hóa Á Đông, có rất nhiều phát minh cổ đại khiến con người thời nay phải ngỡ ngàng về độ tinh xảo cũng như ý tưởng độc đáo. Hãy cùng chiêm ngưỡng hình ảnh những phát minh độc đáo này qua bộ...
Trái Đất Xinh Đẹp Của Chúng Ta Có Thể Bị Hủy Diệt Trong Vòng 100 Năm Tới?
Trái Đất Xinh Đẹp Của Chúng Ta Có Thể Bị Hủy Diệt Trong Vòng 100 Năm Tới? Đó là tuyên bố gây sốc của nhiều nhà khoa học. Họ còn đưa ra những kịch bản hết sức thuyết phục. Vậy cụ thể ra sao? Mời quý bạn đọc cùng Ydvn.net tìm...
Cách Tiết Kiệm Điện Khi Sử Dụng Điều Hòa Vào Mùa Đông Tối Ưu Nhất
Làm sao để mùa đông ấm áp với điều hòa mà không lo tốn nhiều điện là câu hỏi được rất nhiều bạn thắc mắc. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bạn cách tiết kiệm điện khi sử dụng điều hòa trong mùa...
Nữ Robot Sophia Muốn Lấy Chồng Sinh Con
Sophia là một nữ robot có khuôn mặt giống người và được Ả Rập Saudi cấp quyền công dân, đây cũng chính là nước đầu tiên trên thế giới cấp quyền công dân cho một robot. Sophia thông minh, biết 2 ngôn ngữ cô chia sẻ là muốn lấy...
Những Phát Minh Sinh Học Của Những Nhà Khoa Học "Điên Rồ"
Bằng công nghệ đột biến Gen sinh học, người ta đã tạo ra rất nhiều sản phẩm nông nghiệp hữu ích cho đời sống con người nhưng bên cạnh đó cũng có rất nhiều nhà khoa học "điên rồ" đã tạo ra những sinh vật rất lạ, mục đích...
Cùng Chiêm Ngưỡng Vẻ Đẹp Như Mộng Của 13 Di Sản Thế Giới Mới
Tổ chức UNESCO vừa quyết định công nhận thêm 21 địa điểm mới là di sản thế giới, đồng thời mở rộng phạm vi của 5 địa điểm được công nhận trước đó tại hội nghị thường niên vừa kết thúc vào trung tuần tháng 7.
Tòa Nhà Khổng Lồ, Nơi NASA Lắp Đặt Và Vận Chuyên Tên Lửa
Bạn đã bao giờ nghĩ tới những công đoạn vận chuyển khi NASA lắp ráp các quả tên lửa khổng lồ? Tất cả đều được tiến hành trong Tòa nhà Lắp ráp Thiết bị (VAB) ở Trung tâm Vũ trụ Kennedy.
Thonis – Heracleion: Thành Phố Cổ Đại Hùng Vĩ Và Tuyệt Mỹ Chìm Sâu Dưới Đáy Đại Dương Đã Được Tìm Thấy
Gần đây một chuỗi những bí ẩn đáng kinh ngạc về Đại dương đang dần dần được hé lộ. Một trong những khám phá gần đây là cả thành phố Heracleion, một thành phố từng được coi là một “huyền thoại”. Đây từng là một đô...
10 Bức Ảnh Đẹp Nhất Của Giải Thưởng Nhiếp Ảnh Động Vật Hoang Dã Năm 2017
Hai chú cá thòi lòi đồng ca, sóc nhảy híp hóp hay voi biển bị sốc trước những tiết lộ của bạn mình là 3 trong 10 Bức Ảnh Đẹp Nhất Của Giải Thưởng Nhiếp Ảnh Động Vật Hoang Dã Năm 2017.