Thứ hai, 18/02/2019 4:35 PM

Khổ Luyện Căn Bì

Thứ năm, 12/05/2016 10:52 AM
Tên khác
Khổ Luyện Bì
Tên khoa học
Cortex Meliae Radicis

Khổ luyện căn bì là vỏ thân của cây Xoan (Melia Azedarach L) có vị đắng tính bình thường dùng trị các chứng lãi đũa, lãi kim, lãi móc, chốc đầu, ghẻ lở.

Khổ Luyện Căn Bì - Cortex Meliae Radicis
Khổ Luyện Căn Bì - Cortex Meliae Radicis

Cây Xoan mọc hoang hoặc được trồng khắp nơi trong nước ta. Khi làm thuốc nên chọn những cây đến tuổi khai thác gỗ (6 - 7 năm tuổi). Vỏ phơi hay sấy khô, khi dùng sao lên hơi vàng hết mùi hăng là được. Vỏ thân và vỏ rễ đều dùng được nhưng rễ mạnh hơn.

Tính vị qui kinh:

Vỏ Xoan vị đắng tính hàn, qui kinh Tỳ Vị Can. Thuốc có độc.

Theo các sách thuốc cổ:

- Sách Danh y biệt lục: Hơi hàn.

- Sách Nhật hoa tử bản thảo: Đắng hơi độc.

- Sách Y lâm soạn yếu thám nguyên: Đại khổ, đại hàn.

Thành phần chủ yếu:

Toosendanin, nimbolin A, nimbolin B, fraxinellone, geduninkulinone, kulactone, meliantriol, resin, tannin.

Tác dụng dược lý:

A. Theo Y học cổ truyền:

Khổ luyện căn bì có tác dụng: Sát trùng, liệu tiên (diệt lãi, trị ghẻ lở).

Chủ trị các chứng lãi đũa, lãi kim, lãi móc, chốc đầu, ghẻ lở.

Trích đọan Y văn cổ:

- Sách Danh y biệt lục: "Liệu hồi trùng, lợi đại tràng".

- Sách Nhật hoa tử bản thảo: "Trị du phong nhiệt độc, phong chẩn, ác sang giới lại, tiểu nhi tràng nhiệt, nấu nước ngâm rửa".

- Sách Trấn nam bản thảo: "Cân bì sát tiểu nhi thốn bạch trùng".

- Sách Hiện đại thực dụng Trung dược: " Vỏ rễ Xoan trị sán (taeniasis), lãi đũa, lãi kim có kết quả".

B. Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại:

- Xuyên luyện tố Toosendanin là thành phần chủ yếu diệt giun đũa, tác dụng chậm hơn nhưng kéo dài hơn Santonin. Nước sắc vỏ Xoan đậm (25 - 50%), in vitro có tác dụng làm tê liệt giun kim ở chuột. Vì thuốc có tác dụng ức chế một số nấm ngoài da.

- Xuyên luyện tố có tác dụng điều trị rõ rệt đối với súc vật thí nghiệm bị nhiễm độc thịt độc (độc tố thịt độc là loại độc tố mạnh nhất).

- LD 50 của Xuyên luyện bì đối với chuột nhắt là 1 lần bơm thuốc vào bao tử là 2194mg/kg thấp hơn Santonin khoảng 3,26 lần. Vỏ ngoài của Vỏ Xoan rất độc nên lúc dùng phải cạo sạch. Khổ luyện tử có thể ức chế trung khu hô hấp, không nên dùng hoặc phải rất thận trọng lúc dùng cho những bệnh nhân suy gan, suy tim, lóet dạ dày, cơ thể suy nhược nặng.

Ứng dụng lâm sàng:

1. Trị lãi đũa: Dùng nước sắc cô đặc vỏ xoan 50%, mỗi lần uống 4 0 - 60ml, hoặc viên thuốc (mỗi viên có 0,45g thuốc cao), mỗi lần uống 4 - 8 viên liên tục 2 - 3 ngày uống trước lúc ngủ và sáng sớm hôm sau lúc ngủ dậy. Đã theo dõi 4757 ca, tỷ lệ ra lãi 93,65, nhưng sau khi uống thuốc xuất hiện tác dụng phụ 35,2%, chủ yếu là: đau đầu, váng đầu, đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn, mắt mờ, mệt mỏi, chân tay tê ( Bì Thụy Hòa, Tạp chí Nội khoa Trung hoa 1962, 8:491).

Một báo cáo khác của Vương ấm Bích: Sở nghiên cứu Trung dược Tứ xuyên chế thử 3 loại thuốc Xuyên luyện viên: Viên thô (bỏ một phần tạp chất) 0,3/viên; Viên bán tinh (bỏ phần lớn tạp chất), mỗi viên 0,1g; Viên tinh 0,025/viên, người lớn mỗi lần uống 6 - 8 viên, uống trước lúc ngủ hoặc 2 lần trước lúc ngủ và sau lúc thức dậy. Trị 4374 ca, kết quả ra lãi 73,79% (trung y tạp chí 1959,4:46).

Cách chế và dùng thuốc theo sách của GS Đỗ tất Lợi:

Thuốc bột Xoan: Vỏ xoan cạo bỏ lớp vỏ nâu ngoài, sao hơi vàng rồi tán nhỏ, đóng gói 0,7 - 1g/gói. Liều dùng:

- Trẻ 1 tuổi trở xuống: 0,15 - 0,2g/ngày.

- Trẻ 2 tuổi: 0,2 - 0,25g/ngày.

- Trẻ 3 tuổi trở xuống: 0,25 - 0,35g/ngày.

- Trẻ 4 tuổi trở xuống: 0,35 - 0,50g/ngày.

- Trẻ 5 tuổi trở xuống: 0,7 - 1g/ngày.

- Trẻ từ 10 tuổi trở xuống: ngày uống 1 - 1,5g/ngày.

- Trẻ 15 trở xuống: 1,5 - 2g/ngày.

Sirô Xoan: Người lớn 2 - 3g/ngày, uống 3 sáng sớm lúc đói, có thể lấy chuối chấm bột uống.

Cách chế Vỏ xoan như, sắc 4 lần cô thành dịch sắc 100%, cho thêm sirô đơn bằng lượng thuốc sắc. Liều dùng:

- Trẻ 1 - 2 tuổi: 20ml.

- Trẻ 3 - 5 tuổi: 30ml.

- Trẻ 6 - 9 tuổi: 40 ml.

- Trẻ 16 - 19 tuổi: 65 ml.

- Từ 19 tuổi trở lên: uống 75 - 80ml.

Uống vào lúc sáng sớm lúc đói, nhịn ăn tới trưa thì ăn bình thường. Thuốc trị được giun kim.

Vỏ rễ Xoan tươi 25g sắc đặc 24g sắc đặc gia đường đỏ (đường mía thô) 30g uống một lần, trẻ em giảm  liều hoặc hơn. Sau 3 ngày không ra giun uống lại 1 lần.

2. Trị lãi kim:

Khổ luyện căn bì 75g, Bách bộ 150g, Ô mai 10g cho nước 2 bát to sắc còn 1 bát to, mỗi tối dùng thụt đại tràng 1 lần liên tiếp 2 - 4 tối.

3. Trị giun móc:

Sirô Khổ luyện Căn bì Binh lang: Khổ luyện căn bì tươi 24g, Binh lang 15g, sắc nước cho uống thêm ít mật ong uống vào buổi tối trước lúc ngủ 1 lần ( bụng đói). Uống liên tục 2 tối, trẻ em giảm liều.

4. Trị trùng roi âm đạo:

Dùng nước sắc vỏ rễ xoan (vỏ rễ xoan tươi 200g cho vào 1000 - 1500ml nước đun sôi 20 phút, lọc), bơm vào âm đạo 5 ml và nhét thêm 1 miếng gạc tẩm thuốc sắc, hôm sau lấy ra, 5 - 10 lần là 1 liệu trình. Trị 27 ca và dùng thuốc đạn (thuốc được tinh luyện gia thêm glycerine minh dao chế thành) mỗi viên 3 - 5g, trước lúc ngủ đặt vào âm đạo, các ngày 1 lần, dùng 5 lần, kết quả tốt (Nghiêm gia Tường, Tạp chí Phụ sản khoa Trung hoa 1959,3:193).

Liều dùng và chú ý:

- Thuốc khô: 6 - 15g, tươi 15 - 30g; sắc uống hoặc cho vào thuốc hoàn tán.

- Thuốc tươi tốt hơn. Dùng ngoài lượng vừa đủ, sắc rửa hoặc tán bột đắp.

- Thuốc rất độc, dùng phải hết sức thận trọng. Liều lượng trong các bài thuốc chỉ để tham khảo sử dụng, phải tùy tình hình cụ thể của bệnh nhân nhưng tuyệt đối không nên dùng liều lượng quá cao và kéo dài.

- Những người cơ thể hư yếu và những bệnh nhân gan thận không nên dùng.

- Những triệu chứng nhiễm độc vỏ xoan, quả xoan (độc hơn vỏ rễ ) lá xoan và cách xử trí (theo sách Những cây có độc chủ yếu ở phương nam).

Toàn bộ cây Xoan là có độc, quả là độc nhất, lá độc nhẹ nhất. Aên 6 - 8 quả là có thể ngộ độc gây đau đầu, váng đầu, nôn, tiêu chảy, khó thở, tim đập nhanh, run giật, ăn nhiều sẽ tê mê, nặng mất hết cảm giác và tử vong.

Cách xử trí cấp cứu: Lúc chưa co giật: cho uống thuốc gây nôn, thụt rửa dạ dày, lúc cần gây tiêu chảy, uống lòng trắng trứng gà hoặc bột mì, than hoạt, uống nước đường cam thảo, chích glucoza. Lúc co giật phải dùng thuốc chống co giật.

Phụ chú:

- Lá Xoan non hơ lửa cho mềm giã lấy nước đắp trị bệnh Bạch điến phong.

- Quả Xoan non gọi là Luyện tử cũng gọi là Kim linh tử: Vị đắng, tính hàn, có độc, qui kinh Can. Có tác dụng lợi thấp nhiệt, chỉ thống, sát trùng. Trị Vị quản nhiệt thống, thấp nhiệt sán thống, trùng tích phúc thống như:

- Kim linh tử tán; Xuyên luyện tử 12g, Diên hồ sách 10g, sắc nước uống. Trị bụng đau, đau dây thần kinh liên sườn.

Nhất quán tiễn: Xuyên luyện tử 12g, Sa sâm, Mạch môn, Đương quy đều 10g, Sanh địa 12g, Kỷ tử 10g, sắc nước uống. Trị can thận âm hư, khí trệ, sườn ngực đau tức, họng khô, mạch tế.

theo Baophuyen.com.vn

 
Quan tâm  
5

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Tiếng Thở Phế Quản
Tiếng Thở Phế Quản là hiện tượng có tiếng thở to, thô ráp, tần số cao, bình thường nghe thấy ở cây khí phế quản, nhưng là bất thường nếu nghe thấy ở nhu mô phổi.
Những Bài Thuốc Cổ Phương Chuyên Trị Nám, Tàn Nhang, Trứng Cá
Nám da thường do rất nhiều nguyên nhân, đa phần chị em sau khi mắc bệnh thường tìm đến các thẩm mỹ viện để "trùng tu" nhưng cách đó chỉ trị được bề nổi, còn phần gốc rễ căn nguyên của nám vẫn còn đó. Để trị nám một cách...
Con Sá Sùng - Sipunculus Nudus
Bạn có biết con sá sùng không? Bạn có từng nghe phong phanh ở đâu đó rằng: Đây là một loại dược liệu quý, rất đắt tiền giúp cường dương, tăng sinh lực cho các quý ông chứ? Wao! bây giờ bạn sẽ được mục sở...
Cây Tầm Xuân - Rosa Canina
Trong Ðông y, Cây Tầm Xuân - Rosa Canina là một vị thuốc. Người ta thường thu hái hoa, quả, cành và rễ để làm thuốc. Theo quan niệm của Đông y, tầm xuân có công dụng thanh nhiệt, lợi thấp, trừ phong, hoạt huyết, chỉ huyết, giải độc,...
Toàn Tập Về Cách Trị Bệnh Vô Sinh Hiếm Muộn Ở Nam Giới Bằng Đông Y
Bệnh vô sinh hiếm muộn là căn bệnh khá phổ biến, nó có thể xẩy ra ở cả 2 giới. Trong khuôn khổ bài viết này xin giới thiệu toàn tập cách trị bệnh vô sinh nam bằng Đông y. Bạn hãy căn cứ vào các chứng trạng được mô tả và tìm ra...
Nhất Dạ Tứ Tử Thang: Trị Yếu Sinh Lý Vô Cùng Hiệu Quả, Giúp 1 Đêm Sinh Liền 4 Con
Nhất Dạ Tứ Tử Thang là phương rượu thuốc giúp sinh tinh, ích tủy, mạnh gân cốt, bổ thận tráng dương, mạnh sinh lý. Có tác dụng với người cơ thể yếu mệt, mỏi gối, đau lưng, di tinh, hoạt tinh, dương suy...
Cách Làm Bột Lá Tía Tô Giúp Làm Đẹp Da, Dưỡng Thai, Trị Gout, Ho, Hen Suyễn Và Rối Loạn Tiêu Hóa
Bột lá tía tô có tác dụng rất tốt đối với làn da và sức khỏe. Nếu bạn đang đau khổ vì tình hình mụn, da xỉn màu và bị bệnh gout, ho, hen suyễn, cảm cúm tác oai tác quái thì bột lá tía tô là lựa chọn an...
Bạch Đinh Hương
Bạch Đinh Hương hay còn gọi là Phân khô của chim sẻ, nó cũng có một vài tên khác như Ma tước phần, Hùng tước xí.
Ôn Dương Chỉ Tả Thang - Trị Viêm Loét Đại Tràng Mạn Tính Trong 1 Tháng
Ôn dương chỉ tả thang là bài thuốc đông y dùng trị viêm loét đại tràng mạn tính vô cùng hiệu quả. Bài thuốc này đã giúp giảm triệu chứng bệnh của bệnh nhân chỉ trong vòng một tháng sử dụng.
Cây Hoàng Ngải
Cây Hoàng Ngải, còn gọi là Ngải Ma Lai Lùn hay Hành Biển, Đông y dùng làm thuốc thông tiểu, trị ho gà và viêm phế quản (dùng quá liều chết người), trong huyền môn thì coi đây là một loại ngải dữ.