Chủ nhật, 22/04/2018 9:16 AM

Xuyên Ngưu Tất

Thứ sáu, 06/05/2016 10:04 AM
Tên khác
Ngưu Tất
Tên khoa học
Radix Achyranthis Bidentatae

Xuyên Ngưu tất dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Bản kinh là rễ phơi hay sấy khô của nhiều loài Ngưu tất thường gặp là Hoài Ngưu tất (Achyranthes Bidentata Blume), Ma Ngưu tất (Cyathula capitata (Wall) Moq) và Xuyên Ngưu tất (C.officinalis Kuan).

Xuyên Ngưu Tất - Radix Achyranthis Bidentatae
Xuyên Ngưu Tất - Radix Achyranthis Bidentatae

Tính vị qui kinh:

Đắng, chua, bình. Qui kinh Can Thận.

Theo Y văn cổ:

- Sách Danh y biệt lục: "Chua bình không độc".

- Sách Bản kinh: "Vị đắng chua".

- Sách Bản thảo cương mục: "Túc quyết âm, thiếu âm".

Thành phần chủ yếu:

Triterpenoid, saponine, ecdysterone, inokosterone, rhamnoza, acid oleanic, galactoza, glucoza, muối kali

Tác dụng dược lý:

A. Theo Y học cổ truyền:

Thuốc có tác dụng hoạt huyết khu ứ, bổ can thận dưỡng gân cốt, lợi niệu thông lâm, làm sứ dược dẫn huyết và hỏa xuống phần dưới cơ thể. Chủ trị các chứng: rối loạn kinh nguyệt, đau kinh, tắt kinh, đau bụng sau sanh, đau do chấn thương, lưng gối nhức mỏi, huyết niệu, tiểu tiện đau buốt, không thông, các chứng thổ huyết, nục huyết, đau lợi răng, miệng lưỡi lở, đau đầu chóng mặt, đẻ khó.

Theo Y văn cổ:

- Sách Bản kinh: "Chủ hàn thấp nuy tý, chân tay co quắp, gối đau không duỗi được, trục huyết khí, lở lóet do hỏa nhiệt, trụy thai".

- Sách Danh y biệt lục: "Trị nam thận âm suy giảm, người già tiểu không tự chủ, tăng cốt tủy, trị đau trong não và cột sống thắt lưng, trị phụ nữ kinh nguyệt không đều, huyết kết, ích tinh, lợi âm khí, giảm tóc bạc".

- Sách Bản thảo cương mục: "Ngưu tất sao rượu bổ can thận, dùng sống trừ ác huyết ( máu độc). Trị đau lưng gối, chân teo, âm tiêu ( yếu sinh lý) tiểu không tự chủ ( thất niệu), sốt rét lâu ngày (cửu ngược). Thuốc còn trị chứng trưng hà, các chứng tâm phúc thống, ung thũng ác sang, họng lợi răng đau, tiểu đau, tiểu ra máu, các chứng kinh thai sản nhờ thuốc có tác dụng khử ác huyết".

- Sách Bản thảo thông huyền: "Trị chứng ngũ lâm, dùng Ngưu tất 1 lạng gia thêm ít Nhũ hương sắc uống vài thang là khỏi, nhờ tác dụng đi xuống mà thông được tiểu tiện".

- Sách Y học Trung trung tham tây lục: "Ngưu tất nguyên là thuốc bổ, chuyên đưa khí huyết đi xuống, mà dùng làm thuốc dẫn dược.Thuốc trị chứng thận hư, đùi lưng đau, gối đau không co duỗi được, cẳng teo không đi lại được. Trị con gái kinh bế huyết khô, có tác dụng dục sản. Trị chứng tiểu buốt (lâm thống), thông lợi tiểu tiện".

B. Theo kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại:

Thuốc có tác dụng thúc đẩy quá trình tổng hợp protein. Dịch chiết Cồn Ngưu tất có tác dụng ức chế tim ếch cô lập, làm giãm mạch hạ áp, hưng phấn tử cung có thai hoặc không có thai. Thuốc còn có tác dụng lợi tiểu, làm hạ đường huyết, cải thiện chức năng gan, hạ cholesterol máu.

Ứng dụng lâm sàng:

1. Trị bệnh phụ khoa: Như rối loạn kinh nguyệt, đau kinh, kinh bế, đau bụng sau sanh do thuốc có tác dụng thông kinh, khu ư, ù chỉ thống.

Thường dùng phối hợp với Đào nhân, Hồng hoa, Đương quy.

Có thdùng các bài thuốc sau:

Xuyên Ngưu tất 20g sắc nước uống với rượu trị kinh bế, kinh không thông.

Thoát hoa tiễn: Hồng hoa, Xuyên khung mỗi thứ 6g, Xuyên Ngưu tất 16g, Đương qui 12g, Nhục quế (tán bột hòa uống) 3g, Xa tiền tử 12g, sắc uống trị sinh khó, thai chết lưu không ra.

Ngưu tất tán: Ngưu tất, Đương qui, Xích thược, Đào nhân, Diên hồ sách, Đơn bì đều 12g, Quế tăm, Mộc hương đều 6g, tán bột mịn, mỗi lần uống 10g, ngày 2 - 3 lần với rượu ấm trị hết kinh đau bụng.

2. Trị các chứng gân cơ yếu: (thuốc có tác dụng tư bổ can thận) thường phối hợp với Thục địa, Qui bản, Tỏa dương, Hổ cốt. Bài thuốc thường dùng:

Hổ tiên hoàn (Y phương tập giải): Qui bản, Hoàng bá, Tri mẫu, Thục địa, Đương qui, Tỏa dương, Bạch thược, Trần bì, Hổ cốt, Ngưu tất.

3. Trị chứng tê thấp khớp đau: Dùng Ngưu tất phối hợp với Thương truật, Hoàng bá, Ý dĩ như các bài:

Tam diệu tán (hoàn) (Y học chính truyền): Thương truật 12g, Xuyên Ngưu tất 12g, Hoàng bá 8g, tán bột mịn trộn đều mỗi lần uống 10g, ngày 3 lần với nước gừng.

Tứ diệu hoàn (Thanh phương tiện độc) gồm Ngưu tất gia Mộc qua, Phòng kỷ, Tỳ giải.

4. Trị chứng tiểu ra máu: (viêm niệu, sạn niệu) dùng Ngưu tất gia Đương qui, Cù mạch, Hoạt thạch (Ngưu tất thang trong sách Bị cấp thiên kim yếu phương).

5. Phòng trị chứng Bạch hầu: Ngưu tất 7 phần, Cam thảo 3 phần, sắc uống thay nước trà hằng ngày.

6. Trị chứng thổ huyết, nục huyết ( chảy máu cam): Thường dùng phối hợp với Tiểu kế, Bạch mao căn, Chi tử .. có kết quả. Có tác giả dùng Ngưu tất, Đại giá thạch, Tiên hạc thảo lượng bằng nhau trị chảy máu cam 110 ca, uống trung bình trên dưới 10 thang đều khỏi (Báo cáo của Quách Trung, Tạp chí Trung y Triết giang 1984,19(7):305).

7. Trị tử cung xuất huyết cơ năng: Dùng Xuyên Ngưu tất mỗi ngày 30 - 45g sắc uống. Trị 23 ca, uống liên tục 2 - 4 ngày hết xuất huyết, trường hợp xuất huyết lâu ngày, uống tiếp thêm 5 - 10 ngày cũng cố ( Tạp chí Trung y Triết giang 1982,17(2):86).

8. Trị Lactosurie: Dùng Ngưu tất 90 - 120g, hạt rau cần 45 - 60g, sắc 2 lần trộn uống chia 2 - 3 lần, uống 6 thang khỏi, 3 tháng thấy có kết quả, trị 21 ca có kết quả 86% ( Tạp chí Trung y Sơn đông 1989,6:40).

Liều dùng và chú ý:

Liều dùng: 10 - 15g.

Dùng Hoài Ngưu tất: Hoạt huyết hóa ứ.

Dùng Xuyên Ngưu tất: Thông lâm lợi tiểu.

Phụ nữ có thai và kinh nguyệt không dùng.

theo Baophuyen.com.vn

 
Quan tâm  
4

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Nấm Độc Trắng Hình Nón - Amanita Virosa
Khi bị ngộ độc Nấm Độc Trắng Hình Nón (Amanita Virosa) bệnh nhân sẽ đau bụng, buồn nôn, nôn dữ dội, khát dữ dội và ỉa chảy kéo dài 2-3 ngày, sau đó người bị ngộ độc sẽ bị co giật, mất ý thức, tổn thương gan thận, hôn...
Nấm Não - Gyromitra Esculenta
Nấm Não (Gyromitra esculenta)là một trong những món ăn khá phổ biến ở bán đảo Scandinavia và vùng Đông Âu. Nấm False Morel khá đặc biệt. Nếu ăn sống nó, bạn sẽ tử vong. Nhưng nếu được nấu chín đúng cách, loại nấm này có hương vị...
Cây Cúc Núi - Arnica Montana
Cây Cúc núi Arnica montana đã được sử dụng trong y học dân gian từ nhiều năm, cho khả năng của nó gia tốc chữa lành gia tăng tốc độ hóa sẹo chữa lành vết tím bầm, bong gân, chống viêm, động kinh, say sóng, kích thích mọc tóc.
Giải Rượu Và Chống Nôn Với Trà Hoa Cát Căn
Nếu lỡ vui quá chén làm đầu óc quay cuồng, nôn mửa khó chịu thì bạn hãy làm ngay một trách Trà Hoa Cát Căn nha. Trà có tác dụng giải rượu, chống nôn siêu hiệu quả đó. Mời cả nhà cùng tham khảo.
Da Dẹp, Dáng Xinh, Giảm Cân Hiệu Quả Với Trà Dược Từ Các Loại Hoa
Có rất nhiều phương pháp giúp chị em giảm cân như Nước ép bí đao, Sữa tươi không đường, Mướp đắng. Hôm nay Ydvn.net sẽ giới thiệu tới bạn cách tự pha những tách trà thơm ngon từ các loài hoa giúp da đẹp dáng...
Cá Nheo - Parasilurus Asotus
Thịt cá nheo (niềm ngư nhục) Có vị ngọt, tính ấm, không độc, có tác dụng tư âm, bổ khí, mát máu, chỉ huyết, kiện tỳ, khai vị, thông kinh, lợi tiểu, tiêu thũng, chữa phù thũng, tiểu tiện bất lợi, chứng mắt miệng méo xệch, đau dạ...
Biển Đậu Đằng: Trị Ngực Đầy Tức Khó Chịu, Ý Thức Mơ Hồ Hoặc Hôn Mê
Biển Đậu Đằng là dây cây Bạch Biển Đậu (Dolichos Lablab L) được dùng chữa chứng họng vướng đờm, ngực đầy tức khó chịu, ý thức mơ hồ hoặc hôn mê, Đông y gọi là chứng "dòm mê tâm khiêu", phát cuồng nói huyên thiên (điên...
7 Bài Thuốc Tự Nhiên Giúp Giải Độc Gan Vô Cùng Hiệu Quả Mà Bác Sĩ Khuyên Dùng
Việc uống nhiều rượu bia quá mức và có thói quen sinh hoạt không điều độ khiến gan của bạn luôn trong tình trạng quá tải. 7 bài thuốc từ tự nhiên dưới đây sẽ giúp bạn thải toàn bộ độc tố cho gan, duy trì...
Ngải Đen
Có 3 loại ngải đen: Ngải có hoa màu đen, lá màu đen và củ màu đen. Ngải đen là dòng ngải quý hiếm, không những có linh khí rất mạnh trong huyền môn mà nó còn là một loại dược thảo có khả năng trị được nhiều bệnh và bổ dưỡng.