Thứ tư, 18/10/2017 11:39 PM

Xạ Hương

Thứ tư, 04/05/2016 4:02 PM
Tên khác
Đương môn tử, Nguyên thốn hương, Nguyên thốn, Thốn hương.
Tên khoa học
Secretio Moschus Moschiferi

Xạ hương dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Bản kinh, là chất tiết khô đựng trong túi thơm của con Chồn hương (Hươu xạ) đực đã trưởng thành.

Chồn hương có tên khoa học là Moschus moschiferus L. hoặc Moschus berezouskii Flerov hay con Mã xạ M.sifamicus Przewalski thuộc họ Hươu (Cervidae). Túi thơm của Hươu xạ đực nằm ở bụng giữa rốn và cơ quan sinh dục là một túi tròn hơi phồng, kích thước 5 - 7cm x 3 x3 - 4cm, quanh túi có lông mọc, phần giữa trụi có 2 lỗ thông. Túi chứa xạ hương do các tuyến của thành túi tạo ra. Ở hươu xạ trưởng thành, túi chứa đầy chất xạ nặng có thể 60g hoặc hơn. Xạ hương ở hươu sóng quánh như mật ong, màu nâu đỏ, để khô chất xạ biến thành một khối lổn nhổn màu nâu hung rồi xám lại dần dần.

Ta còn nhập Xạ hương của Trung quốc vì ta ít khai thác. Ở Trung quốc có nhiều loại Xạ hương như : Lâm xạ (M.berezouskii) có ở nhiều nơi như Tân cương, Tây tạng, Thanh hải, Cam túc, Ninh hạ, Thiểm tây, Sơn tây, Hồ bắc, Tứ xuyên, Quí châu. Mã xạ có ở các vùng cao nguyên Cam túc, Tứ xuyên, Vân nam. Nguyên xạ ở vùng Hắc long giang, Cát lâm, Hà bắc. Ngoài ra các nơi đều có sản xuất Xạ hương nhân tạo.

Xạ hương có hình hạt có chất lượng quen gọi là Đương môn tử, vị trí gần lỗ của bao xạ có hạt to, sắc tím đen. Nếu Xạ hương nhân màu nâu trạng thái bột quen gọi là Nguyên thốn hương gọi tắt là Nguyên thốn. Thốn hương dược lực kém hơn và rẻ hơn. Hai loại Xạ hương đó dạng dầu nhuận hương nồng là thứ tốt.

Xạ Hương - Secretio Moschus Moschiferi
Xạ Hương - Secretio Moschus Moschiferi

Tính vị qui kinh:

Xạ hương vị cay, tính ôn, qui kinh Tâm can tỳ. Thuốc có đặc tính thơm xuyên cho nên thuốc có thể thông suốt 12 kinh.

Theo các sách thuốc cổ:

- Sách Bản kinh: Vị cay, ôn.

- Sách Danh y biệt lục: Không độc.

- Sách Dược tính bản thảo: Vị đắng cay.

- Sách Bản thảo hội ngôn: Nhập túc thái âm, thủ thiếu âm kinh.

- Sách Bản thảo tái tân: Nhập kinh Tâm can.

Thành phần chủ yếu:

Xạ hương có chất cholesterine, chất béo, một chất nhựa trắng, muối calci và amoniac với tỷ lệ thay đổi, một tinh dầu có thành phần chủ yếu là một chất ceton gọi là muscone, đây là hoạt chất thơm độc nhất của Xạ hương, tỷ lệ muscone trong Xạ hương là khoảng1% và 1,58 - 1,84%. Ngoài ra Xạ hương còn có normuscone và các thành phần khác như protid, các hợp chất nitrogen (acid amine, urê), muối vô cơ (Ca, K,Na, Mg, Phosphor.). Hiện nay người ta có thể chế Xạ hương nhân tạo.

Tác dụng dược lý:

A. Theo Y học cổ truyền:

Xạ hương có tác dụng: Khai khiếu tỉnh thần, hoạt huyết tán kết, chỉ thống thôi sản.

Chủ trị các chứng: Nhiệt nhập tâm bào lúc mắc bệnh ôn nhiệt, sang thương thũng độc, trung tích kinh bế, kinh phong, kinh giản trúng phong (chứng bế), tâm phúc bạo thống, diệt dã tổn thương, bào y bất hạ (rau thai không ra).

Trích đọan Y văn cổ:

Sách Bản kinh: "Chủ trị ác khí (trừ khí độc), ôn ngược, cồ độc (con sâu độc), khử độc, trị động kinh, uống lâu trừ tà".

Sách Danh y biệt lục: "Chủ trị các chứng hung tà quỉ khí, trúng ác, tâm phúc bạo thống trướng cấp, bĩ mãn phong độc, đàn bà đẻ khó trụy thai, khử nốt ruồi ở mặt, mộng thịt ở mắt, uống lâu tinh thần minh mẫn (cửu phục thông thần tiên)".

Sách Bản thảo kinh tập chú: "Xạ thơm nên trừ được độc ".

Sách Nhật hoa tử bản thảo: "Tịch tà khí, sát quỉ độc, ngược tật, thôi sinh trụy thai, sát trùng ở tạng phủ, ngăn ngừa rắn và trùng thú cắn, thổ phong đàm, nạp tử cung, làm ấm tạng thủy, chỉ lãnh đới, trị tất cả các bệnh nguy hiểm hư tổn".

Sách Thang dịch bản thảo: "Trị lỗ mũi không phân biệt được thơm thối".

Sách Y học nhập môn: "Xạ hương thông quan lợi khiếu, thương đạt cơ phu, nội nhập cốt tủy. Các chứng thương hàn âm độc, nội thương tích tụ và phụ nhân tử cung, bạch đới đều dùng tốt, khớp thông lạnh tan thì dương khí tự hồi vậy".

Sách Bản thảo cương mục: "Thông các khiếu, khai kinh lạc, thấu cơ cốt, giải độc rượu, tiêu thực tích. Trị trúng phong, trúng khí, trúng ác (độc), đàm quyết tích tụ trưng hà . Xạ hương đi xuyên có thể thông các khiếu bị tắt, khai ủng tắc kinh lạc. Nếu các chứng phong, chứng khí, chứng huyết, chứng đau, kinh quyết trưng hà, kinh lạc ủng bế, thông khiếu bất thông mà không dùng Xạ hương để khai thì không làm sao được chứ?".

Sách Cảnh nhạc toàn thư: "Trừ các chứng ác sang, trĩ lậu, sưng đau, nước mủ thịt thối, mặt sạm ban chẩn".

B. Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại:

Đối với hệ thần kinh trung ương: Liều nhỏ Xạ hương và chất muscone ceton Xạ hương có tác dụng hưng phấn hệ thần kinh trung ương, nhưng liều cao thì ức chế. Thuốc làm giảm rõ phù não, tăng sự thích nghi của hệ thần kinh trung ương đối với trạng thái thiếu oxy, cải thiện tuần hoàn não. Nhờ các tác dụng trên mà thuốc có tác dụng khai khiếu (tỉnh não).

Đối với hệ tuần hoàn - hô hấp: Thuốc có tác dụng hưng phấn tim cô lập. Thuốc Xạ hương 1mg/1ml tưới vào tim cô lập của chuột lang làm cho lưu lượng máu của động mạch vành tăng gấp đôi Cetone của Xạ hương nhân tạo hoặc thiên nhiên chích tĩnh mạch cho mèo được gây mê tác dụng nâng huyết áp và tăng tần số hô hấp.

Tác dụng kháng khuẩn và kháng viêm: 2% ceton Xạ hương dịch pha 1% loãng 1:400, in vitro có tác dụng ức chế tụ cầu vàng, trực khuẩn đại tràng ( E. Coli), khuẩn thổ tả heo, thuốc còn có tác dụng kháng viêm trên mô hình gây viêm khớp cho chuột đồng.

Tác dụng đối với tử cung: Thuốc có tác dụng hưng phấn rõ rệt đối với tử cung cô lập của thỏ nhà, chuột đồng và chuột Hà lan, tác dụng hưng phấn đối với tử cung có thai càng mạnh hơn.

Tác dụng chống ung thư: Thuốc có tác dụng ức chế tế bào ung thư, đối với các loại ung thư thực quản, ung thư tuyến bao tử, ung thư đại tràng, ung thư bàng quang, nồng độ cao tác dụng mạnh. Nhưng đối với ung thư tâm vị lại không có tác dụng rõ rệt.

Ứng dụng lâm sàng:

1. Trị bệnh mạch vành:

Xạ hương nhân tạo làm thành viên lactose ngậm dưới lưỡi trị cơn đau thắt ngực 160 ca. Trong 119 ca (74,4%) thuốc bắt đầu có tác dụng cũng mạnh như nitroglycerin, trong 27 ca (16,9%) tác dụng chậm hơn, số còn lại không có tác dụng như nitroglycerin, dùng hơn 1 viên thì có ca có tác dụng, có ca không. Về tác dụng phụ, chỉ có 3 ca có nôn nhẹ, không có đau đầu, chóng mặt, không làm thay đổi mạch và huyết áp.

Xạ hương Ceton (Muscone) chế thành thuốc phun sương và ngậm dùng trị cho 367 ca đau thắt ngực, bệnh mạch vành, kết quả tốt ( Báo cáo của Trần Gia Trinh, tập kỷ yếu nghiên cứu thành phần Trung dược 1981,9:31).

Dùng Xạ hương, Nha tạo, Bạch chỉ chế thành cao dán, mỗi lần dán 2 miếng ở vùng đau trước tim và huyệt Tâm du, cứ 24 giờ thay một lần. Trị 287 ca tỷ lệ kết quả 81,9%, kết quả tốt 28,6% (Báo cáo của Ninh Tuyển, Tạp chí Trung tây y kết hợp 1988,7:409).

2. Trị bệnh viêm gan mạn và xơ gan thời kỳ đầu: Dùng dịch chích Xạ hương 5% luân lưu chích vào 2 huyệt Chương môn, Kỳ môn 2 bên, mỗi lần 2 ml, 1 tuần 1 lần, 4 tuần là một liệu trình. Trị 32 ca kết quả tốt (Báo cáo của Từ Thừa Quý, Tạp chí Trung y Thiên tân 1987,5:20).

3. Trị bong gân vùng eo lưng: Dùng dịch chích Xạ hương 0,2% chích vào A thị huyệt (điểm đau nhất), mỗi lần 2 - 4 ml, mỗi tuần 1 lần, 2 tuần là một liệu trình. Theo dõi 21 ca kết quả tốt (Báo cáo của Triệu Xương Cương, Báo Tân trung y 1985,4:26).

4. Trị bệnh Bạch điến phong: Dùng dịch chích Xạ hương 0,4% chích dưới da vùng bị bệnh nhiều, lượng tùy theo vùng bệnh to nhỏ, mỗi tuần 2 lần, 3 tháng là một liệu trình, thường là 2 - 3 liệu trình. Theo dõi 78 ca, tỷ lệ kết quả 83,33% (Liêu Túy Lâm và cộng sự, Học báo Viện Y học Hồ nam 1980,2:157).

5. Trị nhau thai không ra, thai chết lưu:

Hương quế tán: Xạ hương 0,15g, Nhục quế 1,5g, tán bột mịn chia 2 lần uống với nước nóng.

Liều lượng thường dùng và chú ý:

Liều uống: 0,06 - 0,1g nhiều đến 1g. Dùng ngoài lượng vừa đủ.

Chỉ cho vào thuốc hoàn tán, không cho vào thuốc thang.

Không nên dùng đối với bệnh nhân âm hư cơ thể suy nhược, phụ nữ có thai.

theo Baophuyen.com.vn

 
Quan tâm  
1

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

4 Bước Sơ Cứu Cần Làm Ngay Khi Bị Chó Cắn
Bị chó cắn là tai nạn phổ biến, rất dễ gặp phải đặc biệt đối với trẻ nhỏ. Khi bị chó cắn nếu không xử lý vết thương đúng cách và kịp thời nhất là vào mùa nắng nóng, nạn nhân rất có thể bị mắc bệnh dại do virus dại...
Thải Độc Cơ Thể, Đánh Bay Mỡ Bụng Sau 3 Ngày Với Bài Thuốc Từ Tỏi Và Chanh
Trong cuộc sống hiện đại, béo bụng trở thành căn bệnh của nhiều người đồng thời là kẻ thù không đội trời chung với bất kỳ ai dù là nam hay nữ! Mỡ bụng không chỉ ảnh hưởng đến dáng vẻ, đến tính thẩm mỹ mà còn là căn...
Cây Nấm Phiến Đốm Chuông - Panaeolus Campanulatus
Nấm Phiến Đốm Chuông mọc trên phân hoại mục ở các bãi cỏ từ tháng giêng tới tháng 9, thường riêng lẻ hoặc họp thành nhóm nhỏ. Có gặp ở Hà Nội, Hải Hưng. Lớp thịt mỏng, màu da sơn dương. Thịt không mùi, chứa những chất...
Cây Nấm Mỡ - Agaricus Bisporus
Cây Nấm Mỡ (Agaricus Bisporus) có vị ngọt, tính mát, có công dụng bổ tỳ ích khí, nhuận phế hoá đàm, tiêu thực lý khí, rất thích hợp cho những người chán ăn mệt mỏi do tỳ vị hư yếu, sản phụ thiếu sữa, viêm phế quản mạn...
Những Dấu Hiệu Báo Cơ Thể Đang Cần Giải Độc Gấp Để Đảm Bảo Sức Khỏe Bạn Nên Lưu Tâm
Khi cơ thể không sạch sẽ, nhiều mồ hôi và bụi bẩn, chúng ta nhanh chóng nhận ra và dễ dàng áp dụng các biện pháp vệ sinh. Nhưng bên trong lại khác. Rất khó để phát hiện những dấu hiệu ban đầu cho thấy nó đang tích tụ nhiều độc...
Cách Làm Trà Lá Sen Giúp Giảm Cân Hiệu Quả
Nếu bạn đã biết tới công dụng của hạt sen, ngó sen thì nay, bạn sẽ biết thêm công dụng giảm cân cực hiệu quả từ lá sen nữa. Hè đến, cùng học cách làm trà lá sen với chúng tôi nhé!
Cá Chẽm - Lates Calcarifer
Cá chẽm còn gọi cá vược, sống ở sông và biển được xếp hạng loại hải sản cao cấp vì chất lượng thịt thơm ngon bổ dưỡng. Theo sách Tuệ Tĩnh: “Cá chẽm vị ngọt, tính mát, tác dụng lợi tiểu, an thai, hòa ngũ tạng, mạnh gân...
Nhục Thung Dung
Nhục Thung Dung là thân có chất thịt, có vảy, đã phơi khô của cây Nhục thung dung (Cistanche Deserticola) có tác dụng bổ thận dương, ích tinh huyết, nhuận tràng thông tiện. Dùng trị Liệt dương, di tinh, khó thụ thai, thắt lưng đầu gối...
Cây Ngải Tượng
Cây Ngải Tượng hay còn gọi là Cây Bình vôi có tác dụng an thần, trấn kinh, chữa mất ngủ, sốt nóng, nhức đầu, khó thở, chữa đau dạ dày. Trong huyền môn thì nó được dùng để gọi người trở về, trông giữ của cải cho gia chủ...