Thứ bảy, 23/02/2019 3:33 PM

Xa Tiền Tử

Thứ bảy, 23/04/2016 6:13 PM
Tên khác
Hạt mã đề, Hột mã đề, Hạt cây mã đề, Hột cây mã đề
Tên khoa học
Semen Plantaginis

Xa tiền tử có tác dụng lợi thủy, thanh thấp nhiệt, thảm thấp chỉ tả, thanh can minh mục, thanh phế hóa đàm. Chủ trị các chứng: Phù thũng, chứng lâm, thấp tả, mắt đỏ, ho do phế nhiệt. Còn gọi là hạt Mã đề Á, là hạt phơi hay sấy khô của cây Mã đề á có tên thực vật là Plantago asiatica L hoặc Plantago depressa Wild thuộc họ Mã đề để dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Bản kinh. Cây Mã đề mọc hoang và đưọc trồng khắp nơi ở nước ta.

Xa Tiền Tử

Tính vị qui kinh: Vị ngọt, tính hàn; qui kinh Thận Can Phế.

Theo các sách thuốc cổ:

Sách Bản kinh: Vị ngọt hàn,

Sách Bản thảo kinh sơ: Nhập 3 kinh Thận, Can, Bàng quang.

Thành phần chủ yếu:

Plantasan, palmitic acid, arachidic acid, succinic acid, adenine, cholic acid, stearic acid, oleic acid, linolenic acid.

Theo sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt nam của GS Đỗ tất Lợi:

- Toàn cây chứa một glucozit gọi là aucubin hay rinantin còn gọi là aucubazit.

- Trong lá có chất nhày, chất đắng carotin, vitamin C, vitamin K và vitamin T, acid citric.

- Trong hạt chứa nhiều chất dầu, acid plantenolic, adenin và cholin.

Tác dụng dược lý:

A. Theo Y học cổ truyền: Xa tiền tử có tác dụng lợi thủy, thanh thấp nhiệt, thảm thấp chỉ tả, thanh can minh mục, thanh phế hóa đàm.

Chủ trị các chứng: Phù thũng, chứng lâm, thấp tả, mắt đỏ, ho do phế nhiệt.

Trích đoạn Y văn cổ:

- Sách Bản kinh: " Chủ khí lung cầm đau, lợi tiểu tiện, trừ thấp tý".

- Sách Dược tính bản thảo: " Trừ phong độc, can phong nhiệt, phong độc lên mắt, mắt đau có màng. Trị đau đầu, chảy nước mắt, giải tâm ngực phiền nhiệt".

- Sách Bản thảo cương mục: " Trị tiểu trường nhiệt, thử thấp tả lî.thuốc lợi thủy đạo mà không hại khí, thủy đạo lợi thì thanh trọc được phân mà hết tiêu chảy".

B. Kết quả nghiên cứu dược lý hiện đại:

Trước đây có báo cáo về tác dụng lợi tiểu của Xa tiền tử và Xa tiền thảo nhưng gần đây có báo cáo cho rằng thuốc sắc cho người và súc vật thực nghiệm uống không thấy có tác dụng lợi tiểu rõ rệt.

Cây và hạt Mã đề đều có tác dụng hóa đàm và cầm ho.

Cây Mã đề có tác dụng ức chế nấm ngoài da. Thuốc có nhạy cảm cao với tụ cầu vàng, nhạy cảm vừa với trực khuẩn lî Sonner, nhạy cảm nhẹ đối với trực khuẩn đại tràng, trực khuẩn mũ xanh và trực khuẩn thương hàn. Cồn chiết xuất với nồng độ 15mg/ml giết chết xoắn khuẩn.

Ứng dụng lâm sàng:

1. Trị viêm đường tiết niệu, đái rắt đái buốt:

Bát chính tán (Hòa tễ cục phương): Xa tiền tử, Cù mạch, Biển súc đều 10g, Hoạt thạch 20g, Cam thảo 3g, Chi tử 10g, Mộc thông 10g, Đại hoàng 6g, Đăng tâm 2g, sắc nước uống. Bài thuốc có thể trị đái máu, sạn tiết niệu.

Xa tiền tử 20g hoặc Xa tiền thảo 40g sắc uống hoặc phối hợp với Bạch linh, Trạch tả, Bạch truật đều 10g sắc uống.

2. Trị tiêu chảy:

Xa tiền tử tán: Xa tiền tử, Bạch phục linh, Trư linh, Hương nhu, Đảng sâm đều 12g, Đăng tâm 2g, sắc uống.

Xa tiền tử 16g, Sơn tra 10g, sắc uống hoặc bột Xa tiền tử 3 - 6g uống với nước cháo đường.

3. Trị đau mắt sưng đỏ do can nhiệt:

Xa tiền tử, Mật mông hoa, Thảo quyết minh, Bạch tật lê, Long đởm thảo, Hoàng cầm, Khương hoạt, Cúc hoa lượng bằng nhau, tán bột mịn mỗi lần uống 10g, ngày 3 lần với nước cơm.

4. Trị tiêu chảy trẻ em: Hoàng Đông Đô và cộng sự mỗi ngày dùng Xa tiền tử 30g bọc vải sắc nước gia đường vừa đủ cho uống, theo dõi 69 ca phần lớn trong 1 - 2 ngày khỏi tỷ lệ đạt 91,3% (Tạp chí Trung tây y kết hợp 1987,11:697).

5. Trị ho:

Tác giả Phạm chính Định dùng toàn cây Mã đề mỗi ngày 40 - 100g sắc uống. Trị 67 ca ho, phần lớn do viêm phế quản mạn, kết quả tốt 83,6% (Tạp chí Y học Trung hoa 1957,9:739).

Có tác giả dùng Xa tiền tử kết hợp Hoàng cầm, Ngư tinh thảo, Bối mẫu để thanh phế hóa đàm, trị ho do phế nhiệt, trường hợp phế âm hư phối hợp với Mạch môn, Sa sâm.

Bài thuốc trị ho tiêu đờm: Xa tiền thảo 10g, Cam thảo 2g, Cát cánh 2g, nước 400ml đun sôi trong 30 phút chia 3 lần uống trong ngày.

Ngoài ra, có tác giả dùng Xa tiền tử, Hạ khô thảo, Tang ký sinh, Cúc hoa. Trị huyết áp cao, phối hợp với Sơn dược, Ý dĩ, Thương truật trị chứng huyết trắng, trùng roi âm đạo.

Liều lượng thường dùng: Liều 5 - 10 bọc vải sắc

 
Quan tâm  
9

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Tiếng Cọ Màng Phổi
Tiếng Cọ Màng Phổi là tiếng chà xát, sột soạt, tanh tách nghe được trên mô phổi khi thính chẩn, chủ yếu xảy ra trong thì thở ra.
Những Bài Thuốc Cổ Phương Chuyên Trị Nám, Tàn Nhang, Trứng Cá
Nám da thường do rất nhiều nguyên nhân, đa phần chị em sau khi mắc bệnh thường tìm đến các thẩm mỹ viện để "trùng tu" nhưng cách đó chỉ trị được bề nổi, còn phần gốc rễ căn nguyên của nám vẫn còn đó. Để trị nám một cách...
Con Sá Sùng - Sipunculus Nudus
Bạn có biết con sá sùng không? Bạn có từng nghe phong phanh ở đâu đó rằng: Đây là một loại dược liệu quý, rất đắt tiền giúp cường dương, tăng sinh lực cho các quý ông chứ? Wao! bây giờ bạn sẽ được mục sở...
Cây Tầm Xuân - Rosa Canina
Trong Ðông y, Cây Tầm Xuân - Rosa Canina là một vị thuốc. Người ta thường thu hái hoa, quả, cành và rễ để làm thuốc. Theo quan niệm của Đông y, tầm xuân có công dụng thanh nhiệt, lợi thấp, trừ phong, hoạt huyết, chỉ huyết, giải độc,...
Toàn Tập Về Cách Trị Bệnh Vô Sinh Hiếm Muộn Ở Nam Giới Bằng Đông Y
Bệnh vô sinh hiếm muộn là căn bệnh khá phổ biến, nó có thể xẩy ra ở cả 2 giới. Trong khuôn khổ bài viết này xin giới thiệu toàn tập cách trị bệnh vô sinh nam bằng Đông y. Bạn hãy căn cứ vào các chứng trạng được mô tả và tìm ra...
Nhất Dạ Tứ Tử Thang: Trị Yếu Sinh Lý Vô Cùng Hiệu Quả, Giúp 1 Đêm Sinh Liền 4 Con
Nhất Dạ Tứ Tử Thang là phương rượu thuốc giúp sinh tinh, ích tủy, mạnh gân cốt, bổ thận tráng dương, mạnh sinh lý. Có tác dụng với người cơ thể yếu mệt, mỏi gối, đau lưng, di tinh, hoạt tinh, dương suy...
Cách Làm Bột Lá Tía Tô Giúp Làm Đẹp Da, Dưỡng Thai, Trị Gout, Ho, Hen Suyễn Và Rối Loạn Tiêu Hóa
Bột lá tía tô có tác dụng rất tốt đối với làn da và sức khỏe. Nếu bạn đang đau khổ vì tình hình mụn, da xỉn màu và bị bệnh gout, ho, hen suyễn, cảm cúm tác oai tác quái thì bột lá tía tô là lựa chọn an...
Bạch Đinh Hương
Bạch Đinh Hương hay còn gọi là Phân khô của chim sẻ, nó cũng có một vài tên khác như Ma tước phần, Hùng tước xí.
Ôn Dương Chỉ Tả Thang - Trị Viêm Loét Đại Tràng Mạn Tính Trong 1 Tháng
Ôn dương chỉ tả thang là bài thuốc đông y dùng trị viêm loét đại tràng mạn tính vô cùng hiệu quả. Bài thuốc này đã giúp giảm triệu chứng bệnh của bệnh nhân chỉ trong vòng một tháng sử dụng.
Cây Hoàng Ngải
Cây Hoàng Ngải, còn gọi là Ngải Ma Lai Lùn hay Hành Biển, Đông y dùng làm thuốc thông tiểu, trị ho gà và viêm phế quản (dùng quá liều chết người), trong huyền môn thì coi đây là một loại ngải dữ.