Thứ sáu, 16/11/2018 12:03 PM

Vector - Vật Trung Gian Truyền Bệnh

Chủ nhật, 13/03/2016 9:50 AM

Bệnh do véc tơ truyền gây nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cũng như tính mạng con người, tuy nhiên cho đến nay nhiều bệnh vẫn nằm trong nhóm bệnh bị lãng quên.

Vector - Vật Trung Gian Truyền Bệnh

Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2014, trên thế giới, mỗi năm có hơn 1 tỷ trường hợp mắc bệnh (chiếm hơn 17% tất cả các bệnh truyền nhiễm) và hơn 1 triệu ca tử vong từ các bệnh do véc tơ truyền như sốt xuất huyết Dengue, sốt rét, bệnh sán máng, bệnh ngủ châu Phi, bệnh Leishmania, bệnh Chagas, Chikungunya, sốt vàng, viêm não Nhật Bản, giun chỉ bạch huyết, giun chỉ Châu Phi Onchocerciasis, bệnh mù đường sông...

Các véc tơ truyền bệnh phổ biến gồm muỗi, ve, mò, mạt, bọ chét, ruồi, ruồi cát, bọ xít…; trong đó, muỗi là véc tơ truyền bệnh phổ biến nhất.

- Bệnh Sốt xuất huyết Dengue, trên thế giới đã có hơn 2,5 tỷ người sống tại 100 quốc gia có nguy cơ mắc bệnh, hàng năm có khoảng 50-100 triệu ca mắc sốt xuất huyết trên toàn thế giới. WHO đang tập trung vào các mối đe dọa của bệnh sốt xuất huyết vì cho rằng đó là bệnh truyền qua véc tơ lây lan nhanh nhất trên thế giới.

- Bệnh sốt rét là nguyên nhân gây ra hơn 600.000 ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, hầu hết là trẻ em dưới 5 tuổi. Trên thế giới, sốt rét lưu hành ở 97 quốc gia và có khoảng 3,4 tỷ người có nguy cơ mắc bệnh.

- Bệnh Leishmania có khoảng 200.000 - 400.000 trường hợp mới xảy ra mỗi năm trên toàn thế giới, trên 90% các trường hợp mới xảy ra tại 6 quốc gia Bangladesh, Brazil, Ethiopia, Ấn Độ, Nam Sudan và Sudan. Phòng, chống Leishmania đòi hỏi một sự kết hợp của chiến lược can thiệp liên quan đến vật chủ người, ký sinh trùng, véc tơ muỗi cát.

- Viêm não Nhật Bản (VNNB) là bệnh do nhiễm virus flavivirus - có liên quan với sốt xuất huyết Dengue, sốt vàng, virus Tây sông Nile và tất cả được lan truyền do muỗi đốt. Bệnh viêm não Nhật Bản lưu hành tại 24 quốc gia ở khu vực Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dương, trong đó có hơn 3 tỷ người có nguy cơ lây nhiễm Bệnh, hàng năm có khoảng 68.000 ca mắc lâm sàng và 10.000 trường hợp tử vong. Hiện nay người ta đã phát hiện được virút VNNB ở 30 loài muỗi khác nhau thuộc các giống Culex, Anopheles, Aedes và Mansonia. Nhiều nghiên cứu đã khẳng định muỗi Culex Tritaeniorhynchus là véc tơ chính lan truyền virút VNNB tại VN.

Đáp ứng của WHO đối với bệnh VNNB là kiến nghị toàn cầu kiểm soát VNNB, bao gồm cả việc sử dụng vaccine. WHO khuyến cáo tiêm chủng VNNB ở tất cả các vùng mà bệnh này được công nhận là một vấn đề y tế cộng đồng và hỗ trợ thực hiện.

- Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO, 2013), hiện có gần 1.4 tỷ người ở 73 quốc gia trên toàn cầu có nguy cơ nhiễm giun chỉ bạch huyết và có hơn 120 triệu người đang nhiễm bệnh trong đó có 40 triệu người bị biến dạng và mất khả năng do bệnh gây ra. Tại Việt Nam, có khoảng 700.000 người bị bệnh giun chỉ bạch huyết (theo Tổ chức Y thế Thế giới (WHO) công bố tháng 6-2006). Véc tơ truyền ký sinh trùng gây bệnh (Wuchereria bancrofti và Brugia malayi) là các loài muỗi Mansonia, Culex, Anopheles, Aedes.

- Ngoài ra các bệnh do véc tơ truyền khác như bệnh Chagas, bệnh sốt mò, bệnh sán máng ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người trên toàn thế giới mỗi năm.

Bệnh do véc tơ truyền ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng trên toàn thế giới. Véc tơ là những sinh vật sống, chúng có thể truyền nhiều bệnh từ người sang người hoặc từ động vật sang người; nhiều véc tơ là côn trùng hút máu, vì vậy, khi chúng hút máu vật chủ bị bệnh (người và động vật), khi đó véc tơ sẽ mang ký sinh trùng, vi khuẩn, vi rút truyền sang cơ thể không mang bệnh (người và động vật). Vì vậy, Tổ chức Y tế Thế giới lấy chủ đề Ngày Sức khỏe Thế giới năm 2014 là các bệnh do véc tơ truyền.

Một yếu tố rất quan trọng trong các bệnh do véc tơ truyền là thay đổi hành vi. Theo tổ chức Y tế thế giới, hiện có hơn một nửa dân số thế giới có nguy cơ mắc các bệnh do véc tơ truyền như bệnh sốt rét và sốt xuất huyết Dengue - chính là hai căn bệnh đang gây nguy hiểm đến tính mạng con người. Vì vậy, Tổ chức Y tế Thế giới làm việc với các đối tác để cung cấp thông tin giáo dục và nâng cao nhận thức để mọi người biết làm thế nào để bảo vệ bản thân và cộng đồng tránh muỗi, ve, bọ xít, ruồi và vectơ khác…

Biên dịch: BS. Trần Huy Kính (Bệnh Viện Hữu Nghị Đa Khoa Nghệ An)

 
Quan tâm  
8

Bài viết liên quan

Ý kiến bạn đọc

Con Rươi - Tylorrhynchus heterochaetus
Con Rươi hay còn gọi là Rươi Biển, Địa Long là loại thường hay được khai thác ở Việt Nam để chế ra các món ăn đặc trừng vùng miền, Rươi có tên khoa học là Tylorrhynchus heterochaetus, thường số trong cát sỏi, mép khe đá hay đáy bùn...
7 Kỹ Năng Sống Sót Nên Luyện Hàng Ngày Để Đảm Bảo An Toàn Tính Mạng Cho Chính Bản Thân Bạn
Cuộc sống luôn tồn tại những điều bất ngờ mà bạn không thể lường trước được. Hãy học cách quan sát và phân tích kỹ tình hình trước khi bạn làm một việc gì đó và nếu muốn bảo đảm sự an toàn tính...
Lê Yên Thanh: Từ Chối Làm Việc Ở Google, Trở Về Việt Nam Khởi Nghiệp
Từ chối làm việc ở Google, trở về Việt Nam tham gia khởi nghiệp với mức lương thấp hơn gấp 10 lần. Điều gì khiến nhà khoa học trẻ Lê Yên Thanh làm như vây?
Phế Cầu Khuẩn - Streptococcus Pneumoniae
Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là một loài vi khuẩn Gram dương thuộc chi Streptococcus. S. pneumoniae cư trú nhưng không gây ra bệnh trong mũi họng của người khỏe mạnh. Tuy nhiên, ở những người nhạy cảm, chẳng hạn như người già và...
Những Thí Nghiệm Tàn Khốc Nhất Trong Lịch Sử Loài Người
Để có được những thành tựu khoa học như hiện nay, không ít những loài vật đã bị đem ra làm thí nghiệm, và chúng phải chịu cảnh đau đớn, mù lòa, tàn tật suốt đời hoặc tử vong ngay lập tức. Dưới đây xin điểm lại những thí...
Nano Membrane Toilet: Loại Bồn Cầu Không Cần Dùng Nước
Bill Gates lại gây bất ngờ khi ông giới thiệu loại bồn cầu có tên Nano Membrane Toilet, đây là thiết bị "relax" không cần dùng nước, chi phí chưa đến 0.01 USD/ngày, giúp tiết kiệm cho thế giới 233 tỷ USD/năm.
Penicillium
Penicillium là một chi nấm có tầm quan trọng lớn trong môi trường tự nhiên cũng như sản xuất thực phẩm và thuốc. Vài thành viên của chi được dùng để sản xuất penicillin - một kháng sinh có thể giết chết hoặc ngừng sự phát triển...
Rùa Cá Sấu: Loài Rùa Nước Ngọt Lớn Nhất Hành Tinh và Có Lực Cắn Đến Rợn Người
Với lực cắn gấp 4 lần cá sấu. Các loài như: sư tử, báo đốm, cá mập, hổ,... đều phải gọi Rùa Cá Sấu bằng "cụ". Vì thế mà nó được tôn là "phiên bản sống" của khủng long thời tiền sử.
Trung Quốc Phát Triển Robot AI Quyết Định Sinh Mạng Bệnh Nhân Đang Hôn Mê
Tại bệnh viện công PLA của Trung Quốc, người ta phát triển một loại robot AI để xác định một người nào đó đang hôn mê có thể tỉnh lại một lần nữa hay không, loại máy mọc này có thể chẩn đoán chính xác lên đến 90%.