Thứ tư, 26/09/2018 12:17 PM

Phan Cử

Trong vài thập kỷ nay, cùng với tốc độ phát triển đến chóng mặt của khoa học kỹ thuật hiện đại và y học hiện đại, sự thẩm thấu lẫn nhau giữa các lĩnh vực của khoa học từng bước được tăng cường, các phương pháp kiểm tra mới, các máy móc thiết bị mới, các biện pháp chẩn đoán mới xuất hiện không ngừng. Từ loại máy siêu âm đơn giản đến siêu âm màu đa chiều; từ chụp tia X quang đến máy vi tính quét chụp cắt lớp (CT), đến chụp ảnh cộng hưởng từ,..., các máy móc thiết bị kiểm tra chẩn đoán ngày càng tiên tiến, khả năng phân biệt bệnh tật ngày càng cao hơn, trình độ chẩn đoán ngày càng cao. Nhưng chúng ta cũng cần phải xem lại, trong lâm sàng vẫn có rất nhiều, rất nhiều bệnh tật, mặc dù đã dùng hết các máy móc tối tân, nào là siêu âm B, CT, chụp ảnh cộng hưởng từ, kính nội soi, điện sinh lý..., vẫn không tìm nổi nguyên nhân bệnh và bệnh vị chính xác rõ ràng, dẫn đến không có cách gì chẩn đoán được và làm cho công tác trị liệu không biết bắt đầu từ đâu. Huống hồ như chúng ta có khoảng 6 tỷ người, về mặt y liệu còn có rất nhiều bệnh nhân còn chưa đủ khả năng chịu nổi sự ngày càng đắt đỏ về giá cả của bản thân các máy móc và thiết bị kiểm tra, đã dẫn đến một vấn để khó khăn là sự gia tăng trong kinh phí khám và điều trị. Vậy mà có nhiều khi các thiết bị tối tân cao cấp này lại không chẩn đoán nổi rất nhiều căn bệnh quái ác.

Trong khi đó Đông y truyền thống chỉ dựa vào phương pháp chẩn đoán trên từng bộ phận cơ thể (từ sau trong sách gọi tắt là chẩn đoán cục bộ) rất thuần thục, bằng cách nhìn mặt, xem tay, ấn bụng và quan sát hình thể... vừa giản tiện, dễ làm, không gây tổn thương, lại kinh tế, có thể chẩn đoán được các loại bệnh, đồng thời có thể thu được hiệu quả điều trị cao đến không ngờ được. Qua nghiên cứu lâm sàng với khối lượng lớn và lâu năm cho thấy, bất kỳ một loại bệnh nào của cơ thể con người đều phải có triệu chứng báo trước. Chỉ cần nắm vững sự "sắp đặt trình báo" ở trên cơ thể theo "Chẩn đoán Đông y", tìm hiểu được quy luật của những trình báo của nó, và kịp thời chẩn đoán điều trị, là hoàn toàn có khả năng chữa khỏi bệnh. Đây là kỳ tích trải qua mấy nghìn năm của Đông y và công cuộc đấu tranh chông bệnh tật đã sáng tạo ra, là tuyệt chiêu chẩn bệnh của Đông y, hoàn toàn có đủ tính tất yếu để chúng ta coi trọng, đồng thời có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với phương pháp tiến hành chẩn đoán hiện nay.

Từ xưa đến nay, trong nền y học truyền thống của các nước phương Đông đã lưu truyền rất nhiều phương pháp chẩn bệnh giản đơn mà hiệu quả cao, đã có công hiến quan trọng vì sức khỏe nhân loại. Như Biển Thước thời Xuân Thu chiến quốc, chính là dùng phương pháp vọng chẩn (nhìn mà chẩn đoán) nổi tiếng ở đời, ông ta nhìn khuôn mặt, khí sắc của Hoàn Công mà dự đoán được mức độ nặng nhẹ, thuận nghịch của tình hình bệnh tật, đã trở thành giai thoại lưu truyền thiên cổ. Hải Thượng Lãn Ông với câu nói nổi tiếng "Nam dược trị Nam nhân" đã được người đời tôn xưng là bậc thần y. Cũng như thuật chẩn bệnh qua tướng mặt cũng rất được lưu hành thời đó, mặc dù tướng thuật không kém phần sắc thái mê tín, nhưng chẩn bệnh qua tướng mặt quả thực có bao hàm nội dung khoa học của nó. Trong phương pháp chẩn đoán của Đông y, có những nội dung như "chẩn nhân trung"..., có sự dắt dẫn của tướng thuật, nhưng đó là tinh hoa của sự tiếp thu phê phán trên cơ sở phân tích khoa học đôi với việc chẩn đoán bệnh tật rất có tác dụng, đồng thời cho đến nay vẫn không hề mất đi giá trị quan trọng của nó trong phòng và chữa bệnh, mặc dù đã trải qua hơn 2000 năm lịch sử. Những nội dung chủ yếu của những tài liệu có liên quan đến phương pháp chẩn đoán cục bộ trong chẩn đoán Đông y trước đây là thảo luận về thiệt chẩn (chẩn đoán lưỡi) và mạch chẩn, nếu nhìn rộng ra trong các thư tịch y học khác, hoặc trong nội dung lưu truyền rộng rãi trong dân gian thì thấy nội dung của nó rất phong phú, mấy nghìn năm nay đã sinh sôi nẩy nở trong các dân tộc Trung Hoa, Triều Tiên, Việt Nam, Nhật Bản..., đã vì sức khỏe của nhân loại mà công hiến rất nhiều phương pháp chẩn đoán cục bộ trác việt giản, tiện, hiệu nghiệm như giáp chẩn (móng tay chân), nhân trung chẩn, mục chẩn.... Khi xem xét nguồn nghiên cứu khá sâu ở trong vài nước, sau này ở ngoại quốc về phương pháp ứng dụng lâm sàng sẽ thấy khá nhiều phương pháp như phúc chẩn của Nhật Bản Hán phương y..., có tài liệu chỉ giới thiệu ngắn gọn mà thô thiển, có tài liệu về căn bản chưa thu nhập được về chẩn đoán học Đông y trong các trước tác và tài liệu giảng dạy, nên đến ngày nay vẫn chưa thể gây được sự chú ỷ coi trọng trong quảng đại những người làm nghề y, vì vậy chưa có người chỉnh lý hệ thống và đi sâu nghiên cứu. Cùng với sự thay đối của thời đại, có những phương pháp chẩn đoán đã dần dần bị lãng quên, quả thực rất đáng tiếc.

Tuy vậy, điều không thể phủ nhận là, mười mấy năm gần đây, công việc nghiên cứu phương pháp chẩn đoán cục bộ của Đông y đã thu được bước tiến bộ khá lớn, về phương pháp chẩn đoán một cục bộ nào đó của cơ thể mà nói, các thư tịch như phương pháp chẩn đoán khuôn mặt, phương pháp chẩn đoán tai, phương pháp chẩn đoán hồng mạc, phương pháp chẩn đoán lưỡi, phương pháp chẩn đoán bụng, phương pháp chẩn đoán bàn tay, phương pháp chẩn đoán bàn chân, phương pháp chẩn đoán vân da, phương pháp chẩn đoán mạch v.v, đã liên tục xuất bản; trên các tác phẩm xuất bản định kỳ về y học chuyên ngành, cũng thường thấy các luận văn phát biểu những nghiên cứu có liên quan. Nhưng, nhìn chung toàn cục của việc nghiên cứu phương pháp chẩn đoán cục bộ, có thể phát hiện là vẫn thường dùng một số phương pháp chẩn đoán như tai, mắt, bụng, mạch, tay, chân, lưỡi... làm trục trung tâm, còn các luận văn, tác phẩm nghiên cứu đối với rất nhiều phương pháp chẩn đoán lưu truyền trong dân gian thì vẫn thưa thớt như sao buổi sáng. Cho nên có thể nói rằng, công cuộc nghiên cứu phương pháp chẩn đoán cục bộ còn phải chờ sự thâm nhập và tăng cường.

Nhân loại đang bước vào thiên niên kỷ mới. Hoàn toàn có thể dự liệu trước, một thế kỷ mà nhân loại sẽ phải đối mặt với sự thách thức của nhiều loại bệnh tật mới, loài người hy vọng đối với yêu cầu chẩn đoán bệnh tật sớm ở mức độ càng cao hơn. Đây chính là yêu cầu cấp thiết đối với quảng đại nhân viên ngành y, phải không ngừng nắm vững kỹ thuật chẩn đoán cao, mới và nhạy bén, phải nắm vững những phương pháp chẩn đoán cục bộ tự nhiên mà giản tiện, dễ tiến hành, có hiệu quả, chẩn đoán sớm bệnh tật, phục vụ điều trị sớm, để thực hiện tôn chỉ người người được hưởng thụ vệ sinh bảo vệ sức khỏe, người người khỏe mạnh và hạnh phúc của Tổ chức Y tế Thế giới đề ra. Muốn được như vậy, tất phải thống qua sự nỗ lực, sưu tầm học hỏi cái mới và kế tục tinh hoa của truyền thống, chỉnh lý hệ thống, gạt thô lấy tinh, bỏ cái ngụy tạo và bảo tồn chân lý, đốì với phương pháp chẩn đoán cục bộ cần phải có một lần tổng kết toàn diện. Có sự soi xét vào đó, để bổ sung cho những điểm thiếu hụt của công việc nghiên cứu của người xưa và hiện đại, cần phải thu thập rộng rãi và chỉnh lý các thư tịch y học trong và ngoài nước xưa nay và các tài liệu các môn khoa học có liên quan, và cả các loại phương pháp chẩn đoán cục bộ lưu truyền trong dân gian, dưới sự chỉ đạo của lý luận Đông y, biên soạn có hệ thống một quyển phù hợp với nguyên lý y học, nội dung mới mẻ toàn diện, tường tận những điều mà mọi người còn nhận thức sơ lược như mục chẩn, giáp chẩn..., sơ lược bớt cái mà mọi người quá tường tận như vấn chẩn, thiệt chẩn, mạch chẩn..., phương pháp chẩn đoán giản tiện dễ tiến hành, sát hợp với thực dụng lâm sàng, giới thiệu cách quan sát chẩn đoán cục bộ trọng điểm từ đó nhận thức được "phương pháp chẩn đoán cục bộ của y học truyền thống phương Đông".

Điều đáng được nêu lên là, Đông y xưa nay rất coi trọng tính thống nhất, tính hoàn chỉnh của bản thân cơ thể con người, cho rằng cơ thể con người là một chỉnh thể hữu cơ, giữa các bộ phận tạo thành của kết cấu cơ thể, về mặt kết cấu là không thể phân chia, về mặt chức năng có sự hiệp trợ điều hòa lẫn nhau, sử dụng lẫn nhau, về mặt bệnh lý có sự ảnh hưởng lẫn nhau, đó chính là quan niệm chỉnh thể của Đông y. Quan niệm chỉnh thể được nhấn mạnh trong phương pháp chẩn đoán cục bộ của Đông y mà chúng tôi nêu ra ở đây, hoàn toàn không đối lập, mà nối liền với nhau, bổ sung cho nhau, liên hệ lẫn nhau. Nguyên lý của phương pháp chẩn đoán cục bộ vẫn nằm dưới sự chỉ đạo của quan niệm chỉnh thể của Đông y, thông qua quan sát chẩn đoán đối với mỗi cục bộ nào đó để chẩn đoán bệnh tật các bộ phận toàn thân. Nhưng phương pháp chẩn đoán cục bộ lại không thể hoàn toàn gộp làm một với biện chứng quan chỉnh thể, trong chẩn đoán rất nhiều bệnh tật, nó giản tiện và rõ ràng hơn so với biện chứng chỉnh thể, do đó nó có tác dụng tất yếu nổi bật của phương pháp chẩn đoán cục bộ, gây được sự chú ý coi trọng của quảng đại nhân viên công tác y tế.

Chúng tôi hy vọng, xuất bản những kiến thức này, sẽ thúc đẩy sự phát triển lý luận phương pháp chẩn đoán Đông y, khai phá và nâng cao kỹ thuật chẩn đoán Đông y, mở mang rộng rãi khoa nghiên cứu phương pháp chẩn đoán cục bộ Đông y, giải thích rõ hơn tính khoa học của phương pháp chẩn đoán cục bộ Đông y..., điều đó sẽ có giá trị lý luận sâu xa và ý nghĩa thực tế quan trọng. Chúng tôi càng thành kính mong chờ các chuyên gia và độc giả có những phê phán và kiến nghị đốỉ với những phương pháp này, để có sự phong phú hơn nữa, hoàn thiện phương pháp chẩn đoán cục bộ Đông y. Cho phép chúng tôi cùng góp chung những viên gạch xây dựng hoàn chỉnh hệ thống chẩn đoán học Đông y.

Dòng sông Chẩn đoán cục bộ Đông y càng chảy dài, nội dung càng phong phú. Do bởi năng lực, trình độ cá nhân người biên soạn còn có hạn, đối với các loại phương pháp chẩn đoán cục bộ, khó có thể khái quát toàn diện đối với nó, nên những điểm thiếu sót cũng khó tránh khỏi, rất mong đồng đạo trong và ngoài nước không tiếc lời chỉ sửa, để tiện khi tái bản bể sung, sửa chữa, đạt đến hoàn thiện.

Người biên soạn
PHAN CỬ

Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Mũi
Là phương pháp thông qua quan sát sự thay đổi sắc trạch, hình thái to nhỏ và những thay đổi động thái khi hô hấp để tiến hành biện chứng chẩn bệnh, gọi là phương pháp chẩn đoán mũi.
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Sơn Căn (Gốc Mũi)
Sơn căn - tức là phần gốc mũi. Phương pháp quan sát sự thay đổi về hình thái, sắc trạch của vân mạch ở sơn căn để chẩn đoán bệnh tật, gọi là phương pháp chẩn đoán sơn căn. Phương pháp chẩn đoán này chủ yếu vận dụng ở nhi...
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Môi Miệng
Là phương pháp thông qua quan sát sắc trạch, hình thái của môi miệng, ngửi khí vị trong miệng, hỏi về tình hình khát nước hay khẩu vị khác thường để chẩn đoán bệnh tật, gọi là phương pháp chẩn đoán môi miệng.
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Nhân Trung
Nhân trung, còn có tên là thủy câu, vị trí của nó ở chính giữa dưới mũi và môi trên. Trong các y tịch cổ đại thường lấy vị trí "dưới mũi" để biểu thị nhân trung. Trong lâm sàng thông qua phương pháp quan sát hình thái, sắc trạch,...
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Lợi Răng
Phương pháp quan sát sự thay đổi về sắc trạch, hình thái và chức năng khác thường v.v. của răng, lợi để phán đoán bệnh tật, gọi là phương pháp chẩn đoán răng lợi.
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Lưỡi
Trong Đông Y, người ta thông qua lâm sàng quan sát sự thay đổi về chất lưỡi, thể lưỡi, rêu lưỡi và mạch lạc dưới lưỡi để đạt được mục đích chẩn đoán và biện chứng bệnh. Phương pháp như thế gọi là Y Tướng Học Trong...
Kết Hợp Tướng Thuật Trong Chẩn Đoán Mặt Và Chẩn Đoán Mạch
Xem sắc mặt để đoán bệnh, nhìn mạch tượng để đoán cát hung đó là một trong những phương pháp chẩn bệnh của Đông Y cổ xưa mà cho đến ngày nay nó vẫn còn được lưu truyền và nghiên cứu. Phương pháp như thế người ta gọi là...
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Bàn Tay
Bàn tay bao gồm lòng bàn tay (âm chưởng), trong đó chủ yếu chẩn đoán vân tay, vân ngón tay, sắc trạch bàn tay; lưng bàn tay (dương chưởng) bao gồm vân da và móng tay, và gân mạch trên bàn tay. Quan sát những thông tin ấy ở trên bàn tay rồi...
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Đầu
Đầu mặt có ngũ quan, điều khiển nhìn, nghe, nói năng, hô hấp, ăn uống... của con người. Mũi là cơ quan của phổi, mắt là cơ quan của gan, môi miệng là cơ quan của lách, lưỡi là cơ quan của tim, tai là cơ quan của thận. Vì vậy, nhìn...
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Tóc
Quan sát những thay đổi về khí sắc, hình thái, thưa dày của tóc có thể chẩn đoán được bệnh tật. Xem xét hiện tượng thô mịn, cứng mềm, nhuận giòn của tóc để tiến hành luận thuật chẩn đoán bệnh tật, phương pháp chẩn bệnh...
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Mặt
Thông qua phương pháp quan sát khí sắc, hình thái của khuôn mặt để chẩn đoán bệnh tật, gọi là nhan diện chẩn pháp hay Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Mặt, nó là môn chẩn đoán lâm sàng cao thâm đã có từ thời cổ đại trong Y học Đông...
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Lông Mày
Lông mày nằm ở phía trên mắt, có chức năng bảo vệ mắt không bị tổn thương. Khi trên mặt đầm đìa mồ hôi, lông mày có thể ngăn, không cho mồ hôi chảy vào mắt; khi có những bụi bặm rơi xuông thì lông mày có thể ngăn bụi lại....
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Mắt
Mắt là cơ quan thị giác của con người, là 1 trong 5 giác quan của cơ thể. Trong lâm sàng dựa trên phương pháp quan sát sắc trạch của các bộ phận như nhãn thần, nhãn tinh và các triệu chứng thay đổi như đau mắt, ngứa mắt, mờ mắt v.v....
Y Tướng Học Trong Chẩn Đoán Tai
Chẩn đoán tai là phương pháp thông qua quan sát hình thái bên ngoài, vị trí, to nhỏ, dày mỏng, màu sắc mạch máu và các "vật phản ứng dương tính" khác của tai (như mụn nốt, chất thoát ra, nếp nhăn...), hoặc đùng tay sờ vào sự thay đổi...